حذف مدارس سمپاد؛ سیاستی به مثابه‌ی پرورش یا زمینه‌ی تنزل استعدادهای درخشان

 سهراب محمدی پویا[1]


♦ مقدمه

آن زمان که شوآب(1969) از مرگ رشته برنامه درسی سخن به میان آورد، مهم‌ترین دلیل آن را " اعوجاج اسمی" دانست که ناقوس مرگ رشته را به صدا درآورده که نشانه‌هایی هولناکی از وخامت حال یک حوزه تخصصی بود(مهرمحمدی، 1389)، کما اینکه هم اکنون نیز می‌توان وضعیت نا به سامان و کشمکش‌های پیرامون حذف مدارس سمپاد را بسان اعتقاد شوآب به شمار آورد، با این تفاوت که در زمان حاضر نه اعوجاج اسمی بلکه در وهله اول اعتقاد به حذف آزمون و در گام بعد حذف مدارس سمپاد خمیرمایه‌ کشمکش و وخامت هولناک را پدید آورده است. در تمام دنیا و با اتفاق نظر مشهود است که توجه به موضوع شناسایی افراد تیزهوش و با استعداد امری حائز اهمیت بوده که به اعتقاد سیموننتون و سونگ(2009) در پژوهش‌های بسیار نشان داده شده این افراد در بزرگسالی به افرادی برجسته و حرفه‌ای در زمینه استعدادی خویش تبدیل شده‌اند، از این‌رو هرگونه کوتاهی در شناسایی و کیفیت‌بخشی در قبال استعداد‌های درخشان، اهمال و غفلت در برابر پیشرفت و آینده کشور محسوب می‌گردد(حاج کاظمیان، هویدا، عابدی، رجایی پور، 1397). با این اوصاف در نوشتار حاضر - به شرط اختصار- سعی بر آن است که ابتدا به تجربه کشورهای دنیا در قبال استعدادهای درخشان اشاره‌ای شود و در بخش دوم به صورت اجمالی وضعیت کتب درسی، به عنوان مهم‌ترین و اساسی‌ترین ابزار آموزش تربیت رسمی کشور(جعفری هرندی، نصر و میرشاه جعفری، 1387) بررسی گردد.

♦ تجربه جهانی در ارتباط با استعدادهای درخشان

بهره‌گیری از تجربیات و سرنوشت دیگران، موضوعی است که در دین اسلام بدان اشاره شده است، البته تجربیاتی که در شرایط زندگی انسان در مسیر خداوند خدشه‌ای وارد نکرده و مبانی دینی و بنیان‌های فکری برخاسته از دین را زیر سؤال نبرد. کما اینکه سیاست‌گذاران دنیای امروز نیز به این مسئله توجه دارند. از این‌رو نمی‌توان مباحث پیرامون حذف یا بقای موضوع مدارس استعداد درخشان را غافل از این چارچوب به شمار آوریم. با نگاهی به تجربیات کشورهای دنیا، به این نتیجه می‌رسیم که حتی برخی از کشورهای دارای صبغه و توان آموزشی بالا در سطح دنیا، از روش مجزا و تفکیکی برای آموزش و حتی پرورش افراد برخوردار از استعداد برتر بهره‌مند می‌باشند. به عنوان مثال بیش از 50 کشور(کاظمی، 1396)، در سطح جهان از برنامه‌ها و سیاست‌های خاص آموزشی را نسبت به تیزهوشان اعمال داشته و به عبارتی از راهبرد جداسازی بهره می‌برند. از آن جمله می‌توان به کشورهای؛ فنلاند، سنگاپور، سوئد، سوئیس، روسیه، نیجریه، فرانسه، صربستان، هنگ کنگ، امریکا، برزیل، چین، بلژیک، ژاپن، اوکراین، رومانی، کره جنوبی، لهستان، ترکیه، آلمان، آلبانی، اسپانیا، بلژیک، پرتغال، مکزیک، مصر، مالزی، اسلوواکی و ... اشاره کرد(کاظمی حقیقی، 1394). با این اوصاف انتظار می‌رود که با توجه به تجربیات کشورها در سطح جهان و تدابیر و سیاست آموزشی آنان در ارتباط با استعدادهای درخشان، با تأملی بیشتر به راهبردهای لازم در برابر این افراد نگریست.

♦ وضعیت محتوای کتب درسی

همان‌طور که پیش‌‌تر بیان گردید؛ فرایند شناسایی، پرورش و توسعه استعدادهای ذاتی دانش آموزان و فراگیران از اهداف مهم تربیتی نظام‌های آموزشی در جوامع مختلف به شمار می‌رود. این امر می‌تواند در قالب ارائه محتوای مناسب درسی در حوزه تعلیم و تربیت یا برنامه‌ریزی و هدایت در رابطه با مسائل فوق برنامه نمایان گردد. اما در رابطه با موضوع برچیده شدن مدارس استعدادهای درخشان و عدم جداسازی دانش آموزان اصطلاحاً صاحب استعداد برتر از دانش آموزان عادی، مهم‌ترین نکته‌ای که در ذهن متبلور می‌گردد، برخورداری از محتوای غنی در راستای پرورش فرضیه پروری است که می‌بایست به عنوان یکی از مصادیق اساسی دستیابی به تفکر خلاق، عدم واپس‌گرایی و درماندگی افراد مورد توجه قرار گیرد. البته این موضوع در نگاه دست‌اندرکاران و تدوین‌گران سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش دیده می‌شود، چرا که در مبانی معرفت‌شناختی سند تحول آمده است که؛ جهان هستی قابل شناسایی است و انسان توانایی شناخت آن را دارد و علم را در عین کشف از واقع، محصول خلاقیت و ابداع می‌داند(صادق‌زاده و همکاران، 1390)، لیکن شواهد مطالعات پژوهشی حاکی از آن است که تاکنون و با گذشت 6 سال از تصویب و رونمایی سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، آثار محدودی در پرداختن به فرضیه پروری[1]، در خاستگاه متناسب آن یعنی در کتب تعلیمات اجتماعی دیده می‌شود(سجادیه و محمدی پویا، 1396).

♦ جمع‌بندی

با نگاهی به آنچه گذشت، دو نکته نمایان گردید. اول اینکه تجربیات کشورهای دنیا در قبال شناسایی و پرورش استعدادهای درخشان به صورت تفکیکی دنبال می‌گردد. دوم - چنانچه مشت را نمونه خروار برشمریم- کتب درسی از غنای لازم جهت پرورش فرضیه پروری برخوردار نمی‌باشند کما اینکه در صورت پذیرش گفتمان ادغام دانش آموزان، می‌بایست عدم آموزش معلمان نسبت به برخورد با دانش آموزان با استعداد و بهره هوشی بالا و در طرف دیگر دانش آموزان عادی یا کشف استعداد نشده، را بدان افزود. از این‌رو سؤال جدی این است که متولیان و دست‌اندرکاران حوزه امر، به پشتوانه محتوای غنی کتب یا معلمان آموزش دیده! بر طبل حذف آزمون و در نگاه کلان‌تر مدارس استعداد درخشان می‌کوبند؟. لیکن ذهن‌ها به سوی گفتمانی دیگر کشانده می‌شود، یعنی گفتمان موسوم به پذیرش سند 2030 ! گفتمانی که از ظهورش چندی نگذشته و به یاد داریم که با سروصدای فراوان نظام تعلیم و تربیت کشور را تحت تأثیر قرار داد، طرفداران این گفتمان با پیش کشیدن تجربیات کشورهای پذیرنده سند مذکور، اصرار به امضاء و دستور کار قرار دادن آن داشتند، اما اینک چه شده است که در رابطه با مدارس استعداد درخشان به یک‌باره تجربیات جهانی را فراموش نموده و آن را کاری عبث و بیهوده می‌پندارند!.

علی‌ای‌حال، به نظر پر بیراه نیست اگر گفته شود، تصمیم‌گیری در رابطه با مدارس استعدادهای درخشان در جلسه‌ای با تعداد انگشتان یک دست اتخاذ گردیده است. چرا که اگر چنین نبود، می‌بایست با دلایل متقن پژوهشی اتفاق نظر لازم در این موضوع حاصل می‌گردید نه اینکه بعد از سپری شدن چندین ماه از اولین زمزمه‌های حذف مدارس سمپاد، نه تنها هنوز کشمکش‌های متخصصان حوزه علمی مذکور پا برجا بماند، بلکه روند برگزاری آزمون این مدارس در سال جاری نیز - که با ورود شورای عالی انقلاب فرهنگی مسیر گردید-، کشمکش‌های طرفداران و مخالفان را وارد مرحله‌ای تازه نمود. لذا باید به خاطر داشته باشیم که یکی از اصلی‌ترین لازمه‌های تغییر در سیاست‌های علمی در تعلیم و تربیت رسمی کشور، برخورداری از ادله‌های پژوهشی متقن بوده که انتظار می‌رود در ارتباط با مدارس استعدادهای درخشان نیز این موضوع مهم رعایت گردد.

♦ منابع

حاج کاظمیان، محسن، هویدا، رضا، عابدی، احمد، رجایی پور، سعید. (1397). بررسی تحلیلی روش گروه‌بندی تمام وقت دانش آموزان مدارس استعداد درخشان، فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 9(1): 116- 87.

جعفری هرندی، رضا؛ نصر، احمدرضا؛ میرشاه جعفری، سید ابراهیم. (1387). تحلیل محتوا روشی پرکاربرد در مطالعات علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی، با تأکید بر محتوای کتاب‌های درسی، روش‌شناسی علوم انسانی(حوزه و دانشگاه)، 14(55)، 58- 33.

سجادیه، نرگس، محمدی پویا، سهراب. (1396). تحلیل تطبیقی محتوای کتاب‌های تعلیمات اجتماعی چاپ قدیم و جدید پایه چهارم ابتدایی بر اساس اصول معرفت‌شناختی تربیت، فصلنامه مطالعات برنامه درسی، 12(47): 94- 69.

صادق‌زاده، علیرضا و همکاران. (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران، تهران، دبیرخانه شورای عالی آموزش‌وپرورش.

کاظمی حقیقی، ناصرالدین. (1394). آموزش‌وپرورش برای استعداد و تیزهوشی، تهران، تابان خرد، چاپ اول.

کاظمی حقیقی، ناصرالدین. (1396). گفتگو با خبرگزاری مهر با عنوان«چالش‌های طرح تلفیق و تفکیک در نظام آموزشی/ نخبگان را منزوی نکنیم»، 1396/12/11، کد خبر: 4240907.

مهرمحمدی، محمود. (1389). نقدی و نظری بر نگاشت سوم سند " برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران"، فصلنامه مطالعات برنامه درسی، 5(18): 31- 8 .

 

[1] . فرضیه پروری از اصول معرفت‌شناختی تربیت منتج از واقع‌گرایی سازه‌گرایانه است که بیشتر متناظر با حوزه اجتماعی می‌باشد.

 

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328