سجاد مهرگان

صنعت فیلمسازی یکی از بزرگترین منابع سرگرمی در جهان است. سالانه هزاران فیلم در این صنعت پردرآمد تولید و در بازارهای متنوعی به فروش میرسد. طبق آخرین آمار تا فوریه سال 2018 میلادی، هالیوود بزرگترین، قدیمیترین و سودآورترین صنعت فیلمسازی جهان است. پس از آمریکا و کانادا، با درآمد ۱۱.۴ میلیارد دلاری، چین با درآمد ۶.۵ میلیارد دلار، ژاپن با ۳ میلیارد دلار و هندوستان با ۱.۹ میلیارد دلار به ترتیب رتبه دوم تا پنجم بزرگترین صنعت فیلم‌سازی جهان را دارا هستند 1. این درآمدها حاصل فروش فیلمهای سینمایی در بازارهای خرده‌فروشی گوناگون است، که از آن جمله میتوان به سالن‌های نمایش، ویدئوی خانگی، پخش کابلی و تلویزیونی اشاره داشت. در سال‌های اخیر پخش اینترنتی و ویدئویی فیلم‌ها هم بازارهای قابل اتکایی جهت فروش آثار سینمایی پدید آورده‌اند(واسکو 2، 1982: 120 )

سالن‌های نمایش بخش خرده‌فروشی سنتی صنعت فیلم به شمار می‌آید که با وجود حضور فناوری‌های نوین در نمایش فیلم، اکران عمومی فیلم‌ها در این سالنها هنوز نقش کلیدی در میزان فروش فیلم‌های سینمایی دارد. بازارهای دیگر گاه درآمد‌های بیشتری به دست می‌آورند، با این حال سالن‌های نمایش به چند دلیل هنوز هم بازار اصلی نمایش فیلم به شمار می‌آیند. بخشی از این اهمیت به دل‌بستگی فیلم‌سازان به پرده نقره‌ای مربوط می‌شود ولی در درجه اول علاقه مصرف‌کنندگان به ساختمان سینما و گیشه فروش است که به این نمایش سنتی آثار سینمایی اهمیت می‌دهد. جهت نمایش موفق فیلم‌ها در سالن‌های نمایش مهندسی اکران ویژه‌ای وجود دارد که از آن به صورت علمی تحت عنوان الگوهای نمایش 3 یاد می‌شود. الگوهای نمایش فیلم در سالن‌های سینما به شدت متغیر است و تحت تاثیر تغییرات بازار قرا می‌گیرد. بخش عمده این الگوها مستخرج از پژوهش‌های بازار با مخاطب آزمایشی انجام می‌شود. واکنش مخاطب آزمایشی به فیلم، راهنمای ویرایش فیلم است و مشخص می‌کند فیلم در چه فصلی از سال و با چه تعداد سالن‌ نمایش و همینطور چه مدت اکران شود(واسکو، 2013: 150-155) بررسی  و تحلیل الگوهای نمایش یا همان مهندسی اکران فرصت گسترده‌ای را طلب می‌کند که هدف این مقاله نیست. در این مقاله سعی شده است به مسائل مهمی توجه شود که می‌تواند اکران صحیح را حتی با وجود الگوی نمایش صحیح به خطر اندازد.

مدتی است که نظام‌نامه اکران سال ۱۳۹۷ توسط معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشد ابلاغ شده است. نظام‌نامه‌ای که سعی کرده است «مافیای اکران» آثار سینمایی را بیشتر به کنترل خود درآورد و از اعتراض‌ تهیهکننده فیلمهایی چون «من یک ایرانی‌ام»  4 که به بی‌عدالتی موجود در شورای صنفی اکران اعتراض داشت، رسیدگی کند. اما این نظام‌نامه باعث از بین رفتن مسائلی که حوزه اکران سینمای ایران با آن روبه‌رو است نمی‌شود بلکه تنها می‌تواند از بروز عمومی این اعتراضات جلوگیری کرده و سعی کند با ریش‌ سفیدی و تعریف نهادهای ناظری چون شورای عالی اکران به حل و فصل کردن این عصبیت‌های از کنترل خارج شده درهای بسته بپردازد.

افزایش سرگروه‌ها از پنج گروه سینمایی به هفت گروه، حفظ سقف اکران دو فیلم همزمان از یک دفتر پخش، افزایش ساز و کارهای نظارتی و انضباطی در اکران و اکران فیلم‌های خارجی از عمده‌ترین مقولات این نظام‌نامه است. هرچند این اقدامات تا حدودی می‌تواند پیشگیرانه باشد،اما راهکارهای مشخصی برای دور زدنِ آن وجود دارد؛ مثلا تصور کنید یک دفتر پخش موثر از مدیران چندین دفتر پخش نیمه فعال تشکیل شده است. این دفتر پخش دو فیلم مهم را مستقیم و دو تا چهار فیلم دیگر را غیرمستقیم و از طریق دفاتر پخشی که اعضای هیأت مدیره‌اش در اختیار دارند، اکران می‌کنند! اتفاقاً چنین مفرهای قانونی ناراحتی اهالی سینما را در پی داشته و باعث ظهور معترضین خشمگین بیشتری شده که کاملا در جهت عکس اهداف تدوین نظام‌نامه جدید عمل کرده است. در سینمای ایران با وجود نظام‌نامه‌های اکران متنوعی که توسط معاونت‌ سینمایی دولت‌های مختلف طراحی شده است هنوز شرایط اکران آشفته و ناعادلانه‌ای در سطح اجرایی دیده می‌شود. مشکلاتی که بیش از این که ناشی از متن نظام‌نامه‌های اکران باشد نشات گرفته از مسائل بزرگتری است که این نظام‌نامه‌ها را غیر اجرایی می‌کند.

مسائل حوزه اکران سینمای ایران

عمده مسائلی که در حوزه اکران آثار سینمایی در ایران با آن روبه‌رو هستیم را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:

1.    حضور ذینفعان در شوراهای اکران: آنچه تاکنون باعث شده با وجود تغییرات مکرر در نظام‌نامه اکران، شاهد کاهش اعتراضات نباشیم، حضور اشخاصی در ساختار اکران است که هرچند به عنوان نمایندگان صنوف در این صحنه حضور یافته‌اند، خود ذینفع هستند و به همین دلیل، مورد اتهام واقع می‌شوند که در هر حال لابی برای فیلم‌های خود یا دوستانشان هستند.

2.    هم تولید کننده، هم پخش کننده و هم سالن‌دار سینمایی(تراست سینمایی): با در نظر گرفتنِ این مؤلفه که مدت زمان روی پرده ماندن یک فیلم ، به زمان ثبت قرارداد یک فیلم با دفاتر پخش و همچنین میزان فروش آن که توسط صاحب سینما اعلام می‌شود، متکی است. سینمادار می‌تواند مانع از اکران یک فیلم در سانس مناسب و همچنین مانع از استمرار اکران یک فیلم با پایین اعلام نگهداشتن فروش آن شود. در چنین ساختاری اینکه مجموعه‌ای هم صاحبِ سالن سینما باشد، هم پخش کننده فیلم‌های سینمایی و هم تهیه‌کننده و فیلمساز، باعث ایجاد حواشی میشود. در این ساختار، به صورت بالقوه این ظرفیت وجود دارد که صاحبِ فیلم با مجموعه‌های خودش به عنوان دفتر پخش و صاحب سالن سینما قرارداد ببندند و فیلم را اکران کند. این اتفاق طبیعتاً بالقوه امکان تبانی برای اکرانِ فیلمِ صاحب سینما در زمان مناسب و تضییع حقوق سایر فیلم‌ها را به وجود می‌آورد.

3.    نبود جدول سالانه اکران: با تهیه جدول سالانه اکران می‌توان با در نظر گرفتن ژانر فیلم‌ها، فیلم‌های کمدی و درام را در گروه‌های مختلف در نظر گرفت و با روش‌های مرسوم نظیر عقد قرارداد فیلم‌ها با دفاتر پخش یا روش‌های دیگری، جایگاه فیلم را در جدول اکران مشخص کرد. طبیعتاً این جدول اکران سالیانه می‌تواند در مقاطع مختلف به دلایلی نظیر مشکلات فنی فیلم‌ها، افزایش هفته‌های اکران یک فیلم به واسطه فروش یا کاهش هفته‌های اکران یک فیلم به واسطه افت سریع و از دست دادنِ کف فروش در سینمای سرگروه تغییر کند؛ اما در مجموع یک تصویر کلی از آنچه قرار است در سال به نمایش درآید می‌دهد و یکباره در میانه سال فیلمی که هنوز در مراحلِ فنی پس از تولید است، سر از اکران عمومی تنها به دلیل قدرت تراست درنمی‌آورد. از دیگر ویژگی‌های مثبت این روش، ارائه یک جدول نمایش برای مخاطبان عمومی است. در سینمای هالیوود چنین روشی باعث می‌شود فیلم‌ها از شش ماه قبل تبلیغات اکران عمومی‌شان را شروع کنند و مخاطبان نیز با توجه به مشخص بودن زمان اکران فیلم‌ها برای دیدن یکسری از آنها برنامه ریزی می‌کنند.

4.    نبود سقف اکران برای فیلم‌ها: مشخص کردن سقف اکران برای تمام فیلمهای آماده نمایش از ضرورتهای امروز بازار اکران سینمای ایران است. با وجود سقف اکران هر فیلم تنها میتواند سالنهای مشخصی را (حتی با فروش بالا) به اشغال خود درآورد و به موجب آن محدودیتی برای رقابت آزاد دیگر فیلمها فراهم نمیکند. طبیعتاً اینکه یک فیلم سینمایی 170 سالن سینما داشته باشد و یک فیلم سینمایی با 15 سالن سینما اکران شود، منصفانه نیست؛ بنابراین، انتظار می‌رود فیلم‌های سینمایی، دارای یک سقف سالن باشند و رقابت نه برای تصاحب همه سالن‌های سینما بلکه برای رسیدن به این سقف باشد. در چنین فضایی، جایی برای نفس کشیدنِ فیلم غیرکمدی نیز می‌ماند. در این زمینه، باید برای فیلم‌هایی که در سالن‌های اصلی نظیر آزادی و کوروش اکران می‌شود نیز در تعیین سقف ضریب در نظر گرفت، چرا که اکران فیلم در سینما آزادی یا سینما کوروش به اندازه اکران در کل سینماهای شهرستان‌ها ارزش مادی و سودآوری دارد.


  1- Worldatlas. Largest Film Industries in the World. Available: https://www.worldatlas.com/articles/largest-film-industries-in-the-world.html
  2- Wasko
  3- Release Pattern
  4- احمد نجفی بازیگر، تهیه کننده و مجری برنامه صندلی داغ در اعتراض به پشت‌خط ماندن اکران فیلم خود «من یک ایرانی‌ام» و اعتراض به مافیای پخش سینمای ایران، در مرکز سازمان سینمایی وزارت ارشاد دست به اعتصاب زد(http://tn.ai/1642048).


منابع:

-    Wasko, J. (1982) Movies and Money: Financing the American Film Industry. Norwood, NJ: Ablex Publishing

-    Wasko, J.(2003). How Hollywood Works, British Library Cataloguing in Publication data

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328