سید محمد احمدی

چالش بازنشستگی عظیم در آموزش و پرورش، تهدیدی برای آموزش کشور یا فرصتی برای بالندگی؛

گستردگی و بزرگی سازمان آموزش و پرورش از یکسو و حساسیت و تاثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم این سازمان بر سایر بخش‌ها از سوی دیگر سبب شده تا مسئله نیروی انسانی این سازمان در حکم اصلی‌ترین مسائل کشور قلمداد گردد. توضیح اینکه کارمندان این وزارتخانه تقریباً یک سوم کل کارمندان دولت را تشکیل می‌دهند(اسدی‌گرمارودی و شریف‌زاده، 1391: 13 1) و گذشته از این ، آموزش و پرورش به طور مستقیم مسئولیت تعلیم و تربیت بیش از سیزده میلیون و پانصد هزار تن از آینده‌سازان این مرز و بوم را به عهده دارد (فانی،1395  2) که این تعداد دانش‌آموز، با احتساب خانواده‌هایشان و کارمندان و معلمان، به طور مستقیم مخاطبان بیش از چهل میلیونی آموزش و پرورش را سبب شده است(بیانات رهبری 3، 1394). آنچه اخیراً توجهات را به سنوات خدمت معلمان این گسترده‌ترین تشکیلات آموزشی کشور معطوف ساخته، اتفاق بسیار مهمی است که در سال‌های اخیر روند آن آغاز شده و سال‌های آتی اثرات آن بیش از پیش نمایان خواهد شد. اتفاقی که رهبر انقلاب در دیدار خود با جمعی از فرهنگیان که به مناسبت بزرگداشت مقام معلم برگزار شد، آن را از جمله‌ نیازهای نزدیک آینده‌ی آموزش‌ و پرورش قلمداد کردند(بیانات رهبری ، 1395). این رویداد که برخی آن را با تعابیری چون سونامی یا پوست‌اندازی توصیف کرده‌اند، بازنشستگی تعداد زیادی از کارمندان این وزارتخانه است که دگرگونی کامل منابع انسانی آن را رقم خواهد زد. بنا به گفته رئیس مرکز برنامه‌ریزی و منابع انسانی وزارت آموزش و پرورش در چهار سال آینده، 320 هزار معلم (چهاربند 4،  1395) و تا سال 1404، تعداد 300 هزار معلم دیگر نیز از نیروهای این سازمان بازنشسته خواهند شد (بیرانوندی 5، 1395)  که با توجه به جمعیت یک میلیون نفری خانواده فرهنگیان (فانی 6،1395 ) این موج عظیم بازنشستگی، چیزی قریب به دو سوم از کل منابع انسانی این وزارت‌خانه را شامل می‌شود. رهبر انقلاب، در مقام ارائه طریق برای این اتفاق، افزایش ظرفیت دانشگاه‌های معلّم‌پرور را تا سر حد ممکن به عنوان اصلی‌ترین راهکار و پس از آن، تدوین ضابطه برای جذب معلمان را، از جمله وظایف مسئولین در جهت مواجه با این نیاز برشمرده‌اند(بیانات رهبری7 ، 1395). همانگونه که رهبری نیز تأکید داشتند بهترین راه برای جایگزینی نیروهای بازنشسته در آموزش و پرورش جذب از طریق دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه شهید رجایی بود که برای تأمین این تعداد نیرو از طریق این دانشگاه‌ها می‌بایست از سال‌های قبل برنامه‌ریزی‌های دقیقی صورت می‌گرفت که شاید امروز تأمین این تعداد نیرو توسط این دو دانشگاه، عملاً غیرممکن می‌نماید؛ چرا که بنا به آمار موجود، دستگاه تربیت نیروی انسانی در عرصه آموزش و پرورش در سال‌های گذشته صرفاً حدود ۹۲ هزار معلم را آموزش داده‌ است که این روند به هیچ وجه پاسخگوی نیروی مورد نیاز نیست(بیرانوند 8،1396 ). علی‌رغم این نیاز مبرم به معلمان آموزش دیده و دارای شایستگی‌های خاص حرفه معلمی، طبق برخی آمار، در سال‌های اخیر دانشگاه فرهنگیان از کمترین ظرفیت خود برای جذب دانشجو ‌معلم در دوره چهارساله استفاده کرده و فرآیند جذب نیرو را بر استفاده از دانش‌آموختگان سایر دانشگاه‌ها متمرکز ساخته است. این موضوع که به نوعی در تضاد با اساسنامه دانشگاه نیز می‌باشد جای بسی تأسف و تأمل دارد. بایستی توجه کرد که علاوه بر این، برخی تغییرات از قبیل اجرای طرح 6-3-3 نیازهای نیروی انسانی در مقاطع مختلف را دستخوش تغییراتی کرده است، به طوری که در سال‌های اخیر شاهد مشکل کمبود نیروی انسانی خصوصاً در پایه ابتدایی بودیم که سبب شد برای جبران این مهم از معلمانی استفاده شود که آموزش‌های مورد نیاز را به درستی و کامل ندیده بودند و این امر متأسفانه سبب آسیب نظام تعلیم و تربیت گردید. بر اساس آنچه آموزش و پرورش، اعلام داشته قرار است بر اساس سیاست‌های توسعه متوازن این وزارتخانه، سهم جمعیت دانش آموزی از آموزش‌های فنی و حرفه ای و کار دانش تا پایان برنامه ششم توسعه به 48 .26 درصد برسد (حسینی 9، 1395 ) این درحالی است که در حال حاضر سهم حوزه فنی و حرفه‌ای از جذب دانش‌آموزان تنها 34 درصد است (حسینی 10 ، 1396 ) . در همین راستا به نظر می‌رسد با پیش‌بینی افزایش تعداد هنرستان‌ها و همچنین افزایش سنوات تحصیل در این مدارس از دو به سه سال، از هم اکنون توجه ویژه مسئولان و برنامه‌ریزی‌های دقیق نیاز است تا شاهد آسیب‌هایی از قیبل کمبود نیرو در مقطع ابتدایی را در این مقطع شاهد نباشیم. از این گذشته گزینه چابک‌سازی و تعدیل نیرو هم برای این وزارتخانه فقط برای نیروهای اداری قابل طرح است و برای مدارس و نیروی معلمی تنها راه، جایگزینی نیرو می‌باشد. متاسفانه با وجود تمرکز کامل سیستم آموزشی کشور، حتی آمار دقیق و صحیحی از تعداد نیروها وجود ندارد که این امر علاوه بر نبود برنامه‌ریزی مناسب سبب به هم خوردن تعادل تعداد نیروها در ورودی‌ و خروجی‌ عرصه آموزشی کشور شده است و همانگونه که ذکر شد، سبب گردیده تا در سال‌های پیشرو با توجه به عدم برنامه‌ریزی دقیق برای پرورش معلمان در دانشگاه‌های خاص ضمن بازنشسته شدن تعداد بسیار زیادی از معلمان و برای جایگزینی آنان به ناچار گزینه‌ تأمین نیرو از طریقی غیر از این دانشگاه‌ها و مسیرهایی از قبیل آزمون و مصاحبه مطرح ‌گردد که به هیچ وجه گزینه مطلوبی نبوده و مخاطراتی را برای نظام تعلیم و تربیت در پی خواهد داشت. در کل، آنچه در مسیر تأمین نیروی جایگزین برای این تعداد بازنشسته اهمیت دارد، مسئله شایستگی‌ها و صلاحیت‌های معلمان و نحوه گزینش افراد شایسته برای تصدی این امر خطیر می‌باشد. موضوع شایستگی‌های معلمان در برخی از گزاره های ارزشی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی مندرج در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش از جمله بند 24 (زمینه‌سازی کسب شایستگی‌های عام حرفه ای) و بند 5 (کسب شایستگی های پایه) نیز مورد تأکید قرار گرفته است(سند تحول بنیادین آموزش و پرورش،8:1390). آنچه مسلم است، تحقق جذب نیروهای شایسته نیاز به پژوهش‌هایی دارد که از نتایج آن بتوان به نحو اثربخش و کارآمدتری در جهت برنامه ریزی جذب شایسته‌ترین نیروها و حتی کمک به رشد شایستگی های معلمان، اصلاح و بهبود مهارت ها و صلاحیت های حرفه ای آنان و در نهایت در جهت بهبود و توسعه یادگیری دانش آموزان استفاده نمود. اگر این شایستگی‌ها بر اساس ملاک‌های اسلامی و بومی کشور احصاء نشود ‌و برای سنجش و ارزیابی دارندگان، ملاک‌های دقیق ارزیابی تعیین نگردد و از همه مهم‌تر در قالب قانون برای اجرا به دستگاه‌های مسئول ابلاغ نگردد چه تضمینی وجود دارد تا در جذب و گزینش، سلایق و طرز فکرهای خاص و غیر‌علمی دخیل نگردد و یا آنکه سازمان‌های نظیر یونسکو طمع نکرده و لیستی از شایستگی‌ها را که در تعارض با عقاید اسلامی و انقلابی کشور است و یا در بهترین حالت بدون توجهی به ارزش‌ها می‌باشد را مشابه سند 2030، دستورکار‌گزاری نکرده و  استقلال و ارزش‌های این کشور اسلامی را این بار از این طریق مورد هجمه قرار ندهند؟ از آنجایی آموزش‌ و پرورش‌ از نهادي‌ترين‌ ارگان‌هایي‌ است‌ كه‌ در رشد و توسعه‌ کشور دخالتي‌ وسيع‌ و مؤثر دارد و با توجه به عمق و دامنه نفوذ آن به نظر می‌رسد برنامه‌ریزی برای جذب و جایگزینی این تعداد بازنشسته بایستی با حساسیت کامل و نگاهی فرا دستگاهی نگریسته شود و ارگان‌هایی از قبیل مجلس شورای اسلامی، شورای عالی انقلاب فرهنگی و یا شورای عالی آموزش و پرورش در آن ورود کرده تا این امر خطیر به بهترین نحو ممکن صورت گیرد، چرا که این موضوع همانگونه که اگر اقدام مؤثری برای جلوگیری از تبعات احتمالی آن نگردد می‌تواند آسیب‌های جدی را برای دستگاه عظیم تعلیم و تربیت و نهایتاً آینده کشور در پی داشته باشد، در صورت برنامه‌ریزی و اقدام هوشمندانه می‌تواند فرصتی باشد تا این دستگاه عریض و طویل ضمن حفظ تجربیات افرادی که سازمان را ترک می‌کنند با بدنه‌ای سبک‌تر، جوان‌تر و با دانشی نوین مسیر رشد و بالندگی را طی و اعتلای میهن اسلامی را هموارتر نماید.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1- دانشگاه فرهنگیان، قله سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، واقع‌نگاری تأسیس، انتشارات مدرسه،1391، تهران.

2- خبرگزاری مهر  ۲۸ شهريور  1395، شناسه خبر: 1189350 سرویس: اجتماعی - ۰۹:۰۵

3- بیانات رهبری، 17 اردیبهشت 1395 در دیدار با معلمان

4- خبرگزای فارس: 9 اردیبهشت 1396

5- عیار آنلاین: 7 خرداد  1396

6- خبرگزاری مهر  ۲۸ شهريور  1395، شناسه خبر: 1189350 سرویس: اجتماعی - ۰۹:۰۵

7- بیانات رهبری، 17 اردیبهشت 1395 در دیدار با معلمان

8- خبرگزاری ایرنا، 7 خرداد 1396

9- خبرگزاری ایرنا، 30 آذر 1395، کد خبر: 82353995 (5730850)

10- خبرگزاری فارس، 6 اردیبهشت 1396

 

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328