امیرحسین رحیمیان

رابطه ی سینما و تلویزیون با شبکه ی پخش خانگی و IPTV ها (اعم از تلویزیون کابلی و فناوری های تابعه نظیر OTT و یا سرویس های ستاپ باکس محور) همواره رابطه ای مثبت به شمار رفته است. شبکه نمایش خانگی به رونق یافتن  فروش محتوای فیلمها و سریالها کمک شایان توجهی داشته و باعث ماندگاری این آثار در آرشیو ها شده . با شیوع روز افزون اینترنت کشور در دهه ی اخیر ، رشد شرکت های VOD چهره ی شبکه نمایش خانگی را دستخوش تغییر کرده است. شرکت های بعضا بزرگی در زمینه ی تولید و انتشار لوح های فشرده (DVD) که در سالهای انتهایی دهه 90 درآمد های کلانی داشتند ، میدان را به رقیب تکنولوژیک خود باخته اند و یکی پس از دیگری رو به انحلال میروند . هر کاربر اینترنت میتواند با پرداخت اشتراک ماهیانه دریکی از کلوپ های مجازی انتشار فیلم ، با اینترنت نیم بها یا حتی رایگان ، به تماشای فیلم و سریال و برنامه بپردازد . همچنین 6 شرکت معظم از سازمان صداوسیما مجوزهای IPTV دریافت کرده اند و میتوانند با جذب کاربر و تحویل ستاپ باکس های خود به آنها ، محتوای اختصاصی و جذابی را با امکانات فراوان در اختیارشان بگذارند . چون صحبت از IPTV ها شد ، سربسته عرض کنم که رویای تبدیل تلویزیون فعلی به IPTV ها دیگر رنگ و لعاب هفت ، هشت سال پیش را ندارد و دیگر کمتر کسی به قدرت گرفتن شرکت های IPTV تاجایی که بتوانند رسانه ی ملی را از دور خارج کنند ، امیدوار است . اما قضایا برای سرویس های VOD کاملا متفاوت است . چنانکه گفته شد ، رقیب سخت افزاریشان در حال حذف است و از طرف دیگر گرایش و عطش مخاطب به پیگیری سریالها و یا تماشای جدید ترین فیلمهای سینمایی، روز افزون . همچنین اقدامات جدی وزارت ارشاد با همکاری قوه قضاییه در زمینه ی فیلترینگ قوی ترین سایتهای دانلود فیلم نظیر «تاینی موویز» و «ایران فیلم» نیز تاثیر مستقیمی بر کانالیزه شدن عطش مخاطب به سمت VOD ها داشته و دارد .

با توجه به این گسترش(و البته پیش‌بینی رشد بیش‌تر در آینده)، نیاز به چارچوب‌بندی و تنظیم‌گری روابط این حوزه با جامعه برای جلوگیری از بروز برخی آسیب‌ها که می‌تواند اثرات بلندمدت و جبران‌ناپذیری را بر جامعه داشته باشد، ضروری می‌نماید.

پیشرفت روز افزون فناوری ها در عین فراهم آوردن آسایش بیشتر ، گستره ی آسیب ها و موضوعات غیر قابل پیش بینی را نیز بیشتر میکند . در واقع تا زمانی که خودرو اختراع نشده بود ، کسی در تصادف رانندگی کشته نمیشد . تکنولوژی های امروزی هم به رغم سرعت زیادشان در نوآوری و پیشرفت ، آسیب های متنوع و متکثری را ایجاد میکنند . اغلب این آسیب ها در نگاه اول به چشم نمی آید ، اما عمق تاثیرات آنها غیر قابل کتمان است . چه اینکه هر روزه دنیای رسانه فرصت های بیشمارتری برای انتقال پیام در اختیار انسانها قرار میدهد . به تبع ، این گستره ی دسترسی باعث شده تا هر انسانی خود را صاحب یک تریبون منطقه ای و جهانی ببیند ، تولید محتوا کند و به شکل دلخواه آن را منتشر کند . پر واضح است که این آنارشی رسانه ای که به شکل عمیقی با اقتصاد و فرهنگ و اجتماع گره خورده است ، نیازمند کنترل ، نظارت و چهارچوب های مشخص و مدون و بدون تعارفی است . گذشته از بحث عمیق فرهنگ سازی در جامعه ، این چهارچوب های بالادستی و متصل به قدرت هستند که فرصت هرج و مرج سازی و تاثیر گذاری منفی ِ عمیق را از تریبون داران سلب میکنند از کاربران شبکه های متعدد اجتماعی تا صاحبان شبکه های تلویزیونی و تا سازندگان محتوای سینمایی و سریالی و هر شخص فعالی در زمینه ی تولید محتوای هنری و رسانه ای ، باید ضرورت چهارچوب مندی فضا را احساس کنند . امروزه ساختارهای متعدد نظارتی و کنترلی  محکمی ، به خصوص در زمینه ی محتوا ، در دنیا وجود دارد . این نظامات علاوه بر دقت بسیار بالایی که دارند ، همواره شفاف ، همه جانبه و برخوردار از مکانیزم های الزام آور هستند .این نظامات همواره بار حقوقی بالایی دارند و توان آن را دارند تا در صورت تخطی هرکس با هر میزان قدرت و اعتبار و ثروتی ، تنبیه های بازدارنده و جدی اعمال کنند . از این نظر ، نظام مند شدن قوانین و منشورهای محتوایی به عنوان یک اصل پذیرفته شده در قوانین کشورها بوده و از الزامات مهم در دنیای تکنولوژیک امروز به حساب می آید . در اینجا به عنوان نمونه به منشور مشهوری اشاره میشود که از سال 1994 در کشور هند به شکل اختصاصی در مورد برنامه ها و تبلیغات منتشر شده در تلویزیون های کابلی (درست چیزی شبیه iptv ها و vod  های خودمان) صادر شده است 1 . در این منشور یکسری «نباید ها» وجود دارد که بودن مواردی از آن در محتوا موجب اعمال محدودیت میشوند ... به عنوان مثال کدهای زیر «نباید» در محتوای برنامه های تلویزیونی و تبلیغاتی موجود باشد :

1.     مخالفت ( اعتراض) با لحن خوش آیند و خوشمزه (برای مخاطب)

2.    انتقاد از کشور های دوست (مشترک المنافع)

3.    حمله به ادیان و جوامع و یا تصویر و جمله ای که تحقیر گروه های مذهبی و یا نگرش های جمعی (نگرش های دارای جمعیت ) را افزایش میدهد

4.    هر چیز ناخوش آیندی که عمدا و تقصیرا (منتشر شود ) و یا حقیقت نداشته باشد (نشر اکاذیب )

5.    هر چیزی که به احتمال زیاد خشونت را تشویق یا تحریک می کند

6.    هرچیزی که در مخالت با حفظ نظم و قانون و ارتقاء نگرش (نسبت به قانون ) قرار میگیرد

7.    هرچیزی که منجر به تحقیر (رای) دادگاه میشود

8.    مواردی که در برابر یکپارچگی رئیس جمهور و قوه قضاییه است

9.    مواردی که بر روی یکپارچگی ملت تاثیر میگذارد (شبیه موارد قومیتی)

10.    انتقاد ، بدرفتاری و سرزنش هر فردی (شهروندی) یا گروهی خاص و بخشهایی از جامعه

11.    تشویق به خرافات و یا اعتقادات کور

12.    ترسیم (توصیف) زنان به هر نحوی که موجب لکه دار (بدنام) شدن آنها بشود و فرم یا هر بخشی از بدن آنها را به شکل غیر واقعی و ناخوش آیندی (به تصویر بکشد) که اخلاق عمومی را فاسد و زخمی کند

13.    کودک آزاری

14.    تصاویر یا کلماتی که منعکس کننده ، تهمت ، طعنه یا نگرش ناگوار در تجسم (تصویر ) قومی خاص باشد

چنان که گفته شد این منشور از سال 1994در کشور هند لازم الاجراست . همچنین در کشورهای متعدد دیگری از این دست قوانین رسانه ای ، به شکل جامع و شفاف وجود دارد که تحقیق و پژوهش حول آنها بسیار راهگشا خواهد بود .

همواره در صنایع گوناگون در دو طرف چرخه ی منطقی عرضه و تقاضا ، نهادهای حمایتی شکل میگیرند . سندیکا یا صنف و یا انجمن صنفی ، نهاد های حمایت کننده از تولید کنندگان و عرضه کنندگان هستند ، و در طرف دیگر همواره شوراهای دولتی یا حاکمیتی و یا سازمان های حمایت از حقوق مصرف کننده عهده دار حمایت از مشتریان و تقاضا کنندگان بازار هستند . در بحث شرکت های VODو  IPTVامروزه نهاد های حمایتی مشخصی برای حمایت از تولید کنندگان و منتشرکنندگان محتوا شکل گرفته . به شکل مشخص اشاره میکنم به : کانون صنفی فعالان شبکه خانگی کشور ، اتحادیه شرکت های ویدئو رسانه کشور و انجمن صنفی شرکت‌های نمایش ویدئوی آنلاین (VOD وIPTV ). و همچنین ساختارهای دولتی شکل گرفته در وزارت ارشاد و سازمان سینمایی که از راه های مختلف ، کار ویژه ی حمایت از این مجموعه ها را دارند . مشخصا : ستاد صیانت از آثار سینمایی سازمان سینمایی کشور و دفتر نمایش خانگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جزء این ساختار ها هستند. بنابر این صاحب دار بودن محتوا در کشور ما ، هم از طریق بخش خصوصی و هم از طریق بخش های دولتی مورد حمایت بوده و دارای ساختارهای جدی است . اما در طرف دیگر چه ؟ آیا مخاطب ، کاربران ، مردم ، ساختار حمایتی دارند ؟ اگر شهروندی از یک اثر سینمایی یا یک سریال شبکه خانگی شکایتی داشته باشد ، باید به کجا مراجعه کند؟ آیا قوه قضاییه و دادگستری مرجع مناسبی برای پیگیری این موارد هستند ؟ اگر آثار سینمایی و سریالی و رسانه ای تاثیری ندارند ، چرا با هزینه های گزاف ساخته میشوند ؟ و اگر تاثیر دارند ، این تاثیر مثبت است یا منفی ؟ و اساسا میزان تاثیر گذاری (مثبت یامنفی ) یک فیلم سینمایی در سالن های سینما یا شبکه ی خانگی توسط چه ساختار یا نهادی اندازه گیری میشود ؟ اگر بخواهیم بحث را یک قدم جلو تر ببریم ... آیا قبول داریم که مولف یک اثر هنری که توانمند است به شیوه های تاثیر گذاری روی مخاطب ، به شکل تخصصی میداند که چگونه میتوان مخاطب را شاد یا غمگین کرد یا چگونه میتوان او را ترساند و یا امیدوار کرد؟ آیا او اجازه دارد هرقدر که میتواند و میخواهد ، هر مخاطبی را از هر طیفی ، خشمگین کند ؟ آیا او اجازه دارد آزادانه قوه ی تخیل مخاطب را به هر سمتی ببرد ؟

پاسخ به این سوالات روشن کننده ی راه برای سیاست گذاران خواهد بود . سازو کار حمایتی باید دو طرفه باشد . به این منظور است که در بیش از 37 کشور جهان نظام ریتیگ وجود دارد . ساختار های مشخصی که عموما توسط دولت ها ویا نهادهای منشاء گرفته از قدرت تشکیل میشوند . کار ویژه ی آنها حمایت از مصرف کننده است . اغلب این ساختارها حمایت از حقوق خانواده را در دستور کار دارند و در برابر آثاری که به هر نحوی به کیان خانواده لطمه وارد کند سخت گیرانه ایستادگی میکنند . این نظامات ، الزام آوری اجرایی دارند . نظام ریتینگ در بسیاری از کشورها ، تعیین کننده ی تعداد سالن هایی است که به اکران یک فیلم اختصاص داده میشود . حتی در برخی موارد ، تعیین کننده گستره ی جغرافیایی یک محصول میباشد .

ایجاد ساختار ریتینگ 3 در کشور ما یک امر ضروری به شمار میرود . فارق از مجوز های ساخت و پخش که توسط دولت داده میشود ، سازوکار اطمینان بخش دیگری لازم است که هشدارهای بازدارنده و آگاه کننده را به مخاطب بدهد . صرف درج نشان درجه بندی سنی ، برای آثار گسترده ی رسانه ای کفایت نمیکند . نظام ریتینگ به مخاطب کمک میکند تا با آگاهی از تاثیر مستقیم یک اثر و با بینش اولیه نسبت به محتوای آن وارد سالن سینما شده یا اقدام به پخش یک اثر در سینمای خانگی خود بکند . لازم توجه است که وقتی یک محصول فرهنگی (اعم از فیلم و سریال و گیم و کتاب و ... ) توسط مخاطبی انتخاب میشود ، این انتخاب در درجه اول مرهون مجوزی است که برای انتشار آن اثر داده شده و مکانیزم اعتمادی که مشتری به کلیت سینمای کشور دارد ذهنیت او را از زیان هایی که ممکن است متحمل شود ، راحت میکند . همچون مواد غذایی که به صرف انتشار یافتن و مجوز گرفتن از نهادهای مسئول سلامت ، در طبقه ی فروشگاه قرار میگیرند و مشتری به آن اعتماد میکند و محصول را خریداری میکند . امروزه حتی روی محصولات غذایی نیز آثار ریتینگ غذایی به چشم میخورد . گروهی از تولیدات خوراکی در برخی از نقاط کشور اجازه انتشار ندارند چرا که با توجه به موقعیت های جفرافیایی و آب و هوایی ، استعمال آنها برای مردم حاوی خطرات زیانبار خواهد بود . پس چگونه است که یک سریال میتواند از طریق یک خط اینترنتی کاملا قانونی به دست مخاطبی برسد که آثار فرهنگی زیانباری متوجه اوست ؟ از این منظر توجه ویژه به نظام ریتینگ جامع برای محصولات تصویری یک ضرورت انکار ناپذیر بوده و نیازمند اقدام سریع مسئولین سیاست گذار می‌باشد .

 



 1. Programme and Advertising Codes prescribed under the Cable Television Network Rules, 1994
 2. raitng  | با توجه به عدم وجود معادل فارسی از واژه ی ریتینگ استفاده میشود

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328