امیر رجائی

رتبه‌بندی دانشگاه‌ها ابزاری برای حکمرانی بخش آموزش عالی 1

1. مقدمه

امروزه با گذشت نزدیک به دو دهه از تجربه رتبه‌بندی دانشگاه‌ها، این پدیده بیش از پیش با ابعاد گوناگون آموزش عالی مرتبط و درهم‌تنیده شده است. یکی از این ابعاد، حکمرانی آموزش عالی است. بدین ترتیب، رتبه‌بندی دانشگاه‌ها را می‌توان به مثابه یک ابزار یا فناوری در نظر گرفت که در خدمت حکمرانی بر آموزش عالی در بازار رقابتی کنونی است. در این راستا، بسیاری از کشورها از این ابزار به منظور دستیابی به اهداف خود در حوزه آموزش عالی بهره برده‌اند. در این متن به بررسی تجربه کشور چین در استفاده از نظام رتبه‌بندی شانگهای و نیز تجربه کشور تایوان در تعریف اهداف خود از ایجاد نظام‌های رتبه‌بندی دانشگاهی و نحوه دستیابی به آن‌ها می‌پردازیم.

2. رتبه‌بندی دانشگاه‌ها به مثابه یک ابزار حکمرانی

مفهوم «دانشگاه کلاس جهانی» با نظام‌های رتبه‌بندی جهانی مرتبط است، چرا که این نظام‌های رتبه‌بندی زمینه‌ به تصویر کشیدن مفهوم «دانشگاه کلاس جهانی» را فراهم می‌کنند. به عبارتی دیگر، رواج یافتن نظام‌های رتبه‌بندی ارتباط نزدیکی با خواست عمومی مبنی بر ایجاد دانشگاه‌های کلاس جهانی در بسیاری از کشورها دارد. در عمل، در دهه‌های اخیر شاهد گسترش کمی 2 آموزش عالی در سطح جهان و به طور خاص شاهد بزرگ شدن حجم 3 بخش آموزش عالی در برخی از کشورهای ثروتمند در جنوب شرق آسیا بوده‌ایم. برخی از این کشورها که موفق به گسترش کمی آموزش عالی خود در منطقه شده‌اند، توجه خود را از رشد کمی 4 به بهبود کیفیت 5 به منظور تقویت بخش آموزش عالی معطوف کرده‌اند. در نتیجه، تلاش به منظور دستیابی به تعالی و استقرار تضمین کیفیت به گفتمان توسعه آموزش عالی در تعدادی از کشورهای منطقه ورود پیدا کرده است. این امر به صورت مستدل این نکته را توجیه می‌کند که نظام‌های رتبه‌بندی جهانی به مثابه یک فناوری هستند که توسط کشورهای پیرامونی مورد استفاده قرار می‌گیرند تا از منافع ملی خود در آموزش عالی در سطح جهانی دفاع کنند و آن را ارتقا بخشند، فلذا این کشورها قادر خواهند شد که چشم‌انداز آموزش عالی در سطح جهانی را تغییر دهند و جایگاه کشورهای پیشرفته غربی را در آموزش عالی زیر سوال ببرند.

در شرایط کنونی که «جهانی‌سازی» رو به گسترش است، و همواره توقعات بالاتر و بیش‌تری از دانشگاه‌ها در نقش‌آفرینی در عرصه‌های گوناگون اجتماعی می‌رود، چالش مواجهه با چشم‌انداز در حال تغییر آموزش عالی منجر به افزایش رقابت میان دانشگاه‌ها شده است. این خود مبین وجود ارتباط میان «نظام‌های رتبه‌بندی دانشگاهی در سطح جهانی» و «محیط رقابتی رو به افزایش مرتبط با جهانی‌سازی» است. به عنوان نمونه، در خصوص استفاده دانشگاه‌های چین از نظام‌های رتبه‌بندی، تلاش برای دستیابی به دانشگاه‌های کلاس جهانی به عنوان یک اراده ملی تفسیر شد که در جهت‌دهی به توسعه نظام آموزش عالی چین در شرایط جهانی‌سازی اثرگذار بود. یکی از اهداف اصلی نظام رتبه‌بندی شانگهای 6 فراهم آوردن داده‌هایی قابل مقایسه برای مقایسه نمودن موسسات آموزش عالی در سرتاسر جهان به منظور شناسایی «میزان شکاف موجود» میان دانشگاه‌های چین با دانشگاه‌های کلاس جهانی است. در حقیقت، یک شکاف در حال تعمیق از نظر عملکرد پژوهشی 7 میان دانشگاه‌های چین و دانشگاه‌های کشورهای غربی وجود دارد. در نتیجه، دانشگاه‌های پژوهش محور ایالات متحده به عنوان بهترین نمونه 8 برگزیده شده‌اند و نظام‌های رتبه‌بندی به عنوان ابزار شناسایی شکاف موجود میان دانشگاه‌های چین با دانشگاه‌های ایالات متحده مورد استفاده قرار گرفته‌اند. با وجود این که شانگهای یک نظام رتبه‌بندی مبتنی بر نظام دانشگاهی چین است، اما هیچ گاه از آن برای بالاتر نشان دادن جایگاه دانشگاه‌های چین استفاده نشد، بلکه از آن برای نشان دادن جایگاه دقیق دانشگاه‌های چین در سطح جهان استفاده شد. آن‌چه که در اتخاذ این رویکرد برای ارزیابی دانشگاه‌های چین مهم است این است که "دولت چین می‌دانست که این کشور می‌بایست از یک اقتصاد بهره‌مند از فناوری متوسط تولید کالا که منجر به رشد اقتصادی چشم‌گیر مبتنی بر نیروی کار ارزان روستایی است، به یک اقتصاد ارائه دهنده خدمات دانشی مبتنی بر آموزش عالی پیشرفته برسد. این خود مستلزم تعریف اهدافی از قبیل ایجاد یک نظام آموزش عالی مدرن هم‌تراز با کشورهای توسعه همکاری‌های اقتصادی و فرهنگی 9، گسترش سریع واحدهای تحقیق و توسعه، و ایجاد یک نظام دانشگاهی پژوهش-محور در کلاس جهانی است" (مارگینسون 10 و همکاران 2009، ص 23، نقل شده در یت‌وای‌لو، 2014). از این منظر، از رشد سریع واحدهای تحقیق و توسعه و بروندادهای مقالات علمی در چین به عنوان «برنامه‌ سرمایه‌گذاری شتابان» و از نظام رتبه‌بندی شانگهای به عنوان یک ابزار برای هدایت این برنامه می‌توان یاد کرد.

همانند چین، تایوان نیز از نظام‌های رتبه‌بندی دانشگاهی به منظور پیشبرد اهداف ملی خود در بخش آموزش عالی بهره برده است. بدین ترتیب که توسعه آموزش عالی تایوان تا حد زیادی مبتنی بر نظام‌های رتبه‌بندی و استانداردهای بیرونی است. با توجه به این که این جزیره کوچک به عنوان بخشی مستقل از چین محسوب می‌شود و دارای اقتصادی مبتنی بر صادرات است، تایوان می‌بایست جهانی‌سازی و رقابت را نه تنها در حوزه اقتصاد، بلکه در حوزه آموزش عالی نیز پیگیری کند. لذا، "تایوان در دوره جهانی‌سازی نباید از دنیا جدا بماند. چنان‌چه روندهای جهانی را (نظیر جابه‌جایی هیئت علمی و دانشجو، و آموزش عالی به مثابه یک صنعت خدماتی) به رسمیت بشناسیم، نیازمندیم تا در خصوص نقش آموزش عالی بازنگری کنیم... ما نباید به توسعه آموزش عالی فقط از منظر محلی نگاه کنیم (وزارت آموزش تایوان 11، نقل شده در یت‌وای‌لو، 2014)".

این نگاه به ابعاد بین‌المللی آموزش عالی به وضوح بیان کننده آگاهی ما از مرتبط بودن آموزش عالی با کلیه ساحات زندگی در عصر کنونی است. با این وجود، هنوز بحث‌های زیادی بر سر این موضوع است که آیا کشورهای پیرامونی در فرایند جهانی‌سازی به سوی استقلال پیش‌ می‌روند یا به سوی وابستگی. این موضوع بر توسعه آموزش عالی در بسیاری از کشورها تأثیر می‌گذارد. در حقیقت، توسعه آموزش عالی تایوان هنوز اتکای بسیاری به بهینه‌کاوی 12 از نمونه‌های غربی دارد، که این خود منجر به این می‌شود که بسترهای توسعه آموزش عالی این کشور بر مبنای نظریه کشورهای پیرامون و مرکز در آموزش عالی جهانی کنونی شکل ‌بگیرد. البته این امر در حالی اتفاق افتاده است که تایوان با پیشرفت در اقتصاد توانسته است که به طور موفقیت‌آمیزی به مرحله اقتصاد فراصنعتی با بهره‌مندی از یک اقتصاد فناورانه قوی (به عنوان مثال، صنعت نیمه ‌رساناها) و بخش خدمات بزرگ دست یابد. در نتیجه، تایوان در وضعیتی مشابه با وضعیت چین، استانداردهای غربی را به عنوان دانش پیشروی جهانی قلمداد می‌کند و از آن برای استاندارد کردن عملکرد پژوهشی خود استفاده می‌کند.  بنابراین، "دولت تایوان می‌خواهد از جایگاه دانشگاه‌های تایوان در سطح جهان با استفاده از نظام‌های رتبه‌بندی مطلع شود. امروزه نظام‌های رتبه‌بندی ملی گوناگونی در تایوان وجود دارند. تایوان به نظام‌های رتبه‌بندی جهانی نیاز دارد تا اطلاعات بیش‌تری درباره دانشگاه‌های کلاس جهانی و آن دسته از دانشگاه‌های تایوان به دست آورد که این قابلیت را دارند تا در محیط رقابتی آموزش عالی جهانی با دانشگاه‌های پیشرو به رقابت بپردازند (شورای ارزیابی و اعتبارسنجی آموزش عالی تایوان13 ، نقل شده در یت‌وای‌لو، 2014)".

این اظهار نظر از آن جهت حائز اهمیت است که بازتاب دهنده این موضوع است که چرا تأسیس شورای ارزیابی و اعتبارسنجی آموزش عالی تایوان منجر به شکل‌گیری یک نظام رتبه‌بندی پژوهش محور و انتشار محور در این کشور گردید. آن هم در شرایطی که این کشور تصمیم گرفت که نظام رتبه‌بندی ملی خود را تأسیس کند و چشم‌اندازی را ارائه کند که بر اساس آن دولت تایوان از نظام رتبه‌بندی PRSPWU همانند دیگر نظام‌های رتبه‌بندی (نظیر شانگهای و تایمز) به مثابه یک فناوری در خدمت حکمرانی بخش آموزش عالی به منظور ایجاد هماهنگی در نظام آموزش عالی تایوان و افزایش مزیت رقابتی آن استفاده کند. خط‌مشی‌های مربوط به این موضوع، تأثیرگذاری نظام‌های رتبه‌بندی بر خط‌مشی‌های آموزش عالی و رفتارهای فردی و سازمانی را به خوبی مشخص می‌سازد. بنابراین، تغییرات در خط‌مشی‌ها را می‌توان به مثابه واکنش به مسائل و چالش‌های جدید مرتبط با جهانی‌سازی آموزش عالی دانست. این تغییرات عبارتند از استقرار نظام آموزش عالی مبتنی بر سطح‌بندی از طریق پذیرش بودجه‌ریزی متمرکز و آغاز طرح‌های مرتبط با تعالی 14 نظیر ارتقای تعالی در پژوهش و بین‌المللی‌سازی مؤسسات آموزش عالی تایوان.

بدین ترتیب، با استفاده از منطق گزینش‌گری 15 در تدارک بودجه پژوهشی هدف توانمندسازی یک یا چند دانشگاه سطح یک و برتر است تا بتوانند در جداول جهانی نظام‌های رتبه‌بندی به مدارج بالاتری دست یابند. بدین‌ منظور، از دانشگاه‌های سطح یک پشتیبانی همه‌جانبه‌ای صورت خواهد گرفت تا به این هدف نائل شوند. این خط‌مشی بر اساس این منطق شکل گرفت که تشویق دانشگاه‌ها به بالا بردن جایگاه خود در نظام‌های رتبه‌بندی ابزار مؤثری در دست یافتن به دانشگاه‌های کلاس جهانی است و در نتیجه راهی است که از طریق آن می‌توان بخش آموزش عالی را مانند بخش اقتصاد در عرصه بین‌الملل رقابتی کرد. در حقیقت، تجارب موجود در اروپا و آسیا حاکی از آن است که اقدام‌های گوناگون در زمینه رتبه‌بندی از جانب حکومت‌ها به مثابه یک معیار برای تعیین استانداردهای دانشگاه‌ها است، که با استفاده از آن می‌توان دریافت که یک دانشگاه چه فاصله‌ای با دانشگاه کلاس جهانی دارد.

این ارزیابی از خط‌مشی آموزش عالی نشان ‌دهنده جایگاه نظام‌های رتبه‌بندی در تراز کلاس جهانی است و منجر به ادغام عناصر بین‌المللی و محلی موجود در توسعه آموزش عالی می‌شود. البته این نکته هم از اهمیت بسیاری برخوردار است که امروزه سیاست و خط‌مشی‌گذاری آموزش عالی عرصه‌ای است که جهانی‌سازی شده است و در آن نظام‌‌های رتبه‌بندی نقش مهمی در اعمال قدرت به سبک مؤسسات آموزش عالی دارد. در ادامه توضیحات بیش‌تری در این خصوص ارائه خواهد شد.

نکته قابل ذکر این است که در گفتمان خط‌مشی تایوان، دارا بودن کشور از مزیت رقابتی بسیار مورد تأکید است. لذا، از نظام‌های رتبه‌بندی برای حفظ جایگاه رقابتی تایوان در منطقه استفاده می‌شود. "صحبت کردن درباره دانشگاه‌های کلاس جهانی به منظور قدرت و مزیت ملی است. چنان‌چه تایوان از چیزی به نام دانشگاه کلاس جهانی برخوردار نباشد، در محیط جهانی‌سازی‌ شده کنونی نمی‌تواند به بقای خود ادامه دهد... برای کشورهای در حال توسعه و یا کشورهای کوچک، داشتن چندین دانشگاه در کلاس جهانی بسیار حائز اهمیت است. چرا که تأثیر مثبتی بر پیشرفت و اقتصاد ملی دارد، زیرا چنین دانشگاهی زمینه‌های تولید دانش را فراهم می‌آورد. تایوان کشوری کوچک است و از منابع طبیعی برخوردار نیست. اگر دانش و استعداد هم نداشته باشد، آن‌گاه چه خواهد داشت؟ لذا، تایوان به رشد مداوم در پژوهش و نیز به تولید دانش نیاز خواهد داشت و برای نیل به این مهم، دانشگاه‌ها نقش مهمی به عهده دارند، چرا که مکان‌های پرورش استعداد هستند (شورای ارزیابی و اعتبارسنجی آموزش عالی تایوان، نقل شده در یت‌وای‌لو، 2014)". این شورا پیشنهاد می‌دهد که تایوان بایستی به رقابت با کشورهای همسایه نظیر هنگ‌کنگ، سنگاپور و چین بپردازد. لذا، خط‌مشی‌گذاران به ابزاری نیاز دارند تا نقاط قوت و ضعف بخش آموزش عالی را به منظور بهبود به آن‌ها نشان دهد. از نظر وی، نظام‌های رتبه‌بندی تا حد زیادی می‌توانند این کارکرد را داشته باشند.

پر واضح است که تایوان از این منطق برای حکمرانی بخش آموزش عالی خود استفاده کرده است. به عنوان مثال، وزارت علوم تایوان (2010) در طرح اولیه خود بر اهمیت رقابت بین‌المللی به عنوان زمینه پیگیری عملکرد بهتر در جداول جهانی نظام‌های رتبه‌بندی تأکید کرده است و در ادامه به ذکر مواردی از بریتانیا، چین، کره جنوبی، ژاپن، ایالات متحده و اتحادیه اروپا برای مشروعیت بخشیدن به خط‌مشی خود مبنی بر تمایز مأموریت‌ها و بودجه‌ریزی متمرکز پرداخت. این وزارتخانه خاطر نشان ساخته است که "جا ماندن از روندهای بین‌المللی در عرصه مزیت رقابتی و در دوران اقتصادهای دانش بنیان کنونی این مخاطره را به همراه دارد که مزیت رقابتی ملی کاهش یابد و کشور به طور مداوم به حاشیه رانده شود" (وزارت علوم تایوان، 2010 :4، نقل شده در یت‌وای‌لو، 2014). لذا، دولت تایوان به خط‌مشی‌گذاری‌ها و اقدامات مبتکرانه بسیاری برای ترویج فرهنگ دستیابی به عملکرد بهتر از جانب دانشگاه‌ها و رسیدن به جایگاه 100 دانشگاه برتر جهان دست زده است، که یکی از منافع آن می‌تواند همکاری بهتر میان دانشگاه و صنعت و پژوهش‌های فناورانه و نیز پیشرفت در جنبه‌های گوناگونی از انتقال فناوری و پرورش استعدادهای پژوهشی باشد.

شایان ذکر است که در تایوان تلاش شده است تا اهداف مد نظر دولت در رتبه‌بندی دانشگاه‌ها برگرفته از و منافع ملی و محلی این کشور باشد و با تمامی ابعاد بخش آموزش و بخش اقتصاد در ارتباط کامل باشد. به عنوان مثال، وزارت علوم تایوان (2010) بیان کرده است که امیدوار است تا "رشد متوسط 10 تا 15 درصد در سال در خصوص پروژه‌های همکاری میان صنعت و دانشگاه منجر به انجام 8000 پروژه در 10 سال گردد. بدین ترتیب، انتظار می‌رود تا حق ثبت اختراع 16  و انتقال فناوری با رشد سالانه 10 تا 20 درصد حداقل به 2000 پروژه ظرف 10 سال برسد که شامل 300 پروژه مرتبط با  نوآوری و مراکز رشد و ارزش افزوده‌ای در حدود 10 میلیارد دلار (دلار جدید تایوان17 ) باشد. افزایش ارزش افزوده بخش صنعت می‌تواند تأثیر مستقیمی بر ارتقای بخش صنعت و نوآوری‌ها و پژوهش و توسعه مرتبط با آن داشته باشد. تحقیق و توسعه در زمینه فناوری و همکاری میان صنعت و دانشگاه می‌تواند منجر به حمایت از تحقیق و توسعه فناوری صنعتی و افزایش مزیت در صنایع با فناوری پیشرفته نظیر الکترونیک، فناوری اطلاعات، اپتوالکترونیک، بیوشیمی، خدمات درمانی، فناوری نانو، حفاظت محیط زیست، و مواردی از این دست گردد. هم‌چنین، می‌تواند در صنایع تولیدی سنتی نظیر ریخته‌گری، تولید ماشین‌آلات، کشاورزی و فعالیت‌های دریایی نیز مثمر ثمر باشد. پیش‌بینی می‌شود که استعدادهای نیروی شاغل در صنایع مرتبط نیز پرورش یابند، به نحوی که سالانه 1200 نفر پرورش یابند" (ص 30). مطلبی که از وزارت علوم تایوان نقل شد حاکی از آن است که میان نظام‌های رتبه‌بندی و منافع محلی و ملی در کشور تایوان ارتباطی قوی وجود دارد.

مفهوم اصلی در پس ارتباط میان نظام‌های رتبه‌بندی و رشد کیفیت آموزش عالی و به دنبال آن افزایش مزیت رقابتی ملی مفهوم دانشگاه کلاس جهانی است. تأکید بر عملکرد پژوهشی و انتشار پژوهش‌ها کاملا در ارتباط با تصویر ذهنی ما از کلاس جهانی است، که در آن ایجاد دانشگاه‌های کلاس جهانی معادل است با پذیرفتن نوع تولید دانش امریکایی، هر چند در این میان بحث‌های مربوط به تعالی در پژوهش نیز مطرح باشد. البته در این خصوص دو دغدغه اصلی مطرح شده‌اند که در ادامه بیان می‌شوند.

نخست آن که، همان گونه که در ادبیات جهانی سیاست آموزش آمده است، تعریف دانشگاه‌های کلاس جهانی مستلزم رقابت برای رهبری هنجاری 18 است، که به مثابه شکلی از استعمار نوین 19 یا امپریالیسم 20 تلقی می‌شود. دوم آن که، یک سری از دغدغه‌های روش‌شناختی وجود دارند مبنی بر این که همگون‌سازی 21 ناشی از نظام‌های رتبه‌بندی تک‌بعدی می‌تواند منجر به از بین رفتن تنوع در انتخاب در آموزش عالی گردد. بسیاری از صاحب‌نظران به شدت به این همگون‌سازی چشم‌اندازها در آموزش عالی انتقاد کرده‌اند. این انتقادهای وارد شده بر نظام‌های رتبه‌بندی منجر به شکل‌گیری اصول بیانیه برلین 22 شده‌اند که موجب تقویت رویکردی مشتری مدار 23 و چندبعدی نسبت به طراحی نظام‌های رتبه‌بندی دانشگاهی شده‌اند. در تایوان، شورای ارزیابی و اعتبارسنجی آموزش عالی یک نظام رتبه‌بندی محلی موسوم به «ناوبر کالج در تایوان24 » در سال 2008 به راه انداخت که بر خلاف نظام رتبه‌بندی «پی آر اس پی دابلیو یو» 25 یک نظام رتبه‌بندی محلی و مبتنی بر کاربر 26 است که طیف وسیعی از ملاک‌ها و شاخص‌ها را برای رتبه‌بندی مؤسسات آموزش عالی در تایوان دربرمی‌گیرد. در این نظام رتبه‌بندی 11 ملاک به همراه 24 شاخص وجود دارند که به کاربرانش اجازه می‌دهد تا بر اساس نظر خود به انتخاب و وزن‌دهی این ملاک‌ها و شاخص‌ها بپردازند.

اهمیت ناوبر کالج در تایوان در نشان دادن تعارض و در عین حال پیوستگی میان دو روند ملازم هم‌گرایی 27 و واگرایی 28 در آموزش عالی جهانی است. استفاده تایوان از نظام‌های رتبه‌بندی جهانی و انجام اقدامات مبتکرانه به منظور حکمرانی بر آموزش عالی نشان‌ دهنده‌ مشارکت فعال این کشور در عرصه رقابتی جهانی آموزش عالی است. با این وجود، یکی از چالش‌های اصلی پیش روی بخش آموزش در تایوان و بسیاری دیگر از کشورهای در حال توسعه تازه صنعتی شده، یافتن راهی برای حفظ بهترین جنبه‌های بومی در روند جهانی‌سازی آموزش عالی است. صاحب‌نظران بسیاری  چارچوب‌ها و الگوهای مفیدی را برای هدایت توسعه آموزش عالی، خط‌مشی‌گذاری و حکمرانی آن ارائه داده‌اند که بر اساس آن‌ها می‌توان میان چشم‌اندازهای جهانی با اقدامات ملی/ محلی ارتباط برقرار کرد. با این حال، مؤسسات آموزش عالی مستقل در عمل نیازمند آن هستند تا به گرایش به فرهنگ برونداد محور در آموزش عالی پاسخ دهند، هر چند که شباهت‌ها و رقابت‌های میان آن‌ها منجر به شکل‌گیری مرزبندی‌های شفاف نشود. لذا، ظهور ناوبری کالج در تایوان تلاشی است که توسط بخش آموزش عالی تایوان به منظور پاسخ‌گویی به پدیده رتبه‌بندی و اقدامات مرتبط با آن صورت گرفته است. در واقع، شکل‌گیری ناوبر کالج در تایوان به عنوان یک نظام رتبه‌بندی خود هدایت شونده 29 حاکی از پایان دوران نظام‌های رتبه‌بندی تک بعدی مانند «پی آر اس پی دابلیو یو» و در نظر گرفتن ویژگی‌های زمینه‌ای کشور به منظور دستیابی به اهداف ملی است.

3. جمع‌بندی

در این متن این نکته مورد بررسی قرار گرفت که رتبه‌بندی‌های دانشگاهی برای ارتقای مزیت رقابتی نظام آموزش عالی چین و تایوان مورد استفاده قرار گرفتند. در نتیجه، این مطلب را می‌توان تأیید کرد که رتبه‌بندی‌های دانشگاهی می‌توانند ابزاری مفید به منظور بهتر دیده شدن و ارتقای جایگاه کشورها در آموزش عالی جهانی باشد. لذا، می‌توان این چنین ابراز کرد که هر کشوری، حتی به کوچکی تایوان، این توانایی را دارد که در گفتمان جهانی‌سازی آموزش عالی با مهندسی مؤسسات آموزش عالی (به عنوان مثال از طریق نظام‌های رتبه‌بندی) بتواند صدای خود را به همگان برساند و آن را تقویت کند.

بدین ترتیب، می‌توان با بهره‌گیری از ظرفیت رتبه‌بندی‌های دانشگاهی اهداف مد نظر کشور را در بخش آموزش عالی دنبال و اعمال نمود. به بیان دیگر، رتبه‌بندی دانشگاهی می‌تواند ابزاری اثربخش در دست حاکمیت به منظور حکمرانی اثربخش بخش آموزش عالی به منظور دستیابی به اهداف مورد نظر و افزایش کارایی و کارآمدی آن باشد. پر واضح است که شناسایی و تعیین اهداف بخش آموزش عالی از اهمیت بسیاری برخوردار است، که خود نیازمند بررسی‌ها و پژوهش‌های مجزای دیگر است. در این راستا، برخی از صاحب‌نظران مانند بازرگان و فراستخواه (1396) بر این باورند که ایجاد نظام‌های رتبه‌بندی در بخش آموزش عالی آن گاه ثمربخش خواهد بود که برای هر زیرنظام آموزش عالی یک نظام رتبه‌بندی مجزا طراحی گردد 30. چرا که اهداف و ماهیت هر کدام از این زیرنظام‌ها با یکدیگر متفاوت، و در نتیجه قابلیت مقایسه‌پذیری آن‌ها با یکدیگر بسیار کم است. امید است که با استفاده از تجربیات سایر کشورها و در نظر گرفتن مزایا و مخاطرات استفاده از رتبه‌بندی‌های دانشگاهی و نیز ملاحظه نمودن ویژگی‌های زمینه‌ای کشور بتوانیم از ظرفیت رتبه‌بندی‌های دانشگاهی در راستای پیشبرد هر چه بیش‌تر و بهتر اهداف بخش آموزش عالی استفاده کنیم.

منابع
بازرگان، عباس؛ فراستخواه، مقصود. (1396). نظارت و ارزشیابی در آموزش عالی. تهران: انتشارات سمت.
پایگاه اینترنتی رسمی وزارت علوم تحقیقات و فناوری قابل دسترسی در https://nezarat.msrt.ir/fa/page/203/.
Yat Wai Lo, William. (2014). University Rankings: Implications for Higher Education in Taiwan. Singapore: Springer Science+Business Media.


  1. بخش دوم این یادداشت با عنوان «رتبه‌بندی دانشگاه‌ها به مثابه یک ابزار حکمرانی» ترجمه بخشی از کتاب «رتبه‌بندی دانشگاه‌ها: کاربردهای آن برای آموزش عالی تایوان» اثر یت‌وای‌لو (2014) است که در بخش منابع آمده است.
  2. expansion
  3. massification
  4. quantity growth
  5. quality consolidation
  6. ARWU
  7. research performance
  8. benchmark
  9. OECD
 10.  Marginson
  11. MOE (Ministry of Education)
  12. benchmarking
  13. Higher Education Evaluation & Accreditation Council of Taiwan (HEEACT)
  14. excellence schemes
  15. selectivity
  16.  patent
  17.  NT$
  18. normative
  19. neo-colonisation
  20. imperialism
  21. homogenisation
  22. Berlin Principles
  23. customer-centred
  24. College Navigator in Taiwan (CNT)
  25. PRSPWU
  26. user-based
  27. convergence
  28. divergence
  29. self-directed
  30 زیر نظام‌های بخش آموزش عالی به نقل از پایگاه اینترنتی رسمی وزارت علوم تحقیقات و فناوری عبارتند از: دانشگاه فنی و حرفه‌ای، دانشگاه پیام نور، دانشگاه‌های دولتی، مؤسسات پژوهشی و فناوری، مراکز آموزش عالی وابسته به دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌های مجازی (الکترونیکی)، دانشگاه فرهنگیان، دانشگاه جامع علمی کاربردی

 

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328