محمد خاجی

جمع سپاری 1 فرآیند به کارگیری جمع انبوهی از افراد به منظور جلب مشارکت و استفاده از مهارت ها و خلاقیت های آنها در حل مسائل و رشد سازمان هاست. چنان‌چه فرد یا سازمانی قصد تولید محصول جدید، حل مسائل و مشکلات کلیدی، یافتن سرمایه گذار یا ایجاد کمپین های تبلیغاتی برای پروژه ی خود را داشته باشد، جمع سپاری می تواند گزینه ی مناسبی برای آن باشد. تمرکز جمع سپاری بر مشارکت دادن انبوه جمعیت در فعالیت هایی نظیر حل مسئله، پیشنهاد راهکار، تولید و توسعه، مشارکت در ایده سازی، نوآوری، طراحی و به سازی فرآیندهای ارائه ی خدمات است که بر کیفیت محصول، وفاداری و خشنودی مشتری یا مشتریان تاثیر مستقیم دارد. برابهام 2 جمع سپاری را یک مدل استراتژیک جهت جذب جمعیت مشتاق و توانمند می داند که با هدف ارائه ی راه حل های برتر کیفی و کمی مبتنی بر خرد جمعی 3 به کارگرفته می شوند. به دیگر بیان، جمع‌سپاری حمایت داوطلبانه ی گروهی از مردم از یک پروژه، فرایند، اجرا یا ایده می باشد. این حمایت ‌می‌تواند به‌صورت مادی یا معنوی صورت پذیرد؛ بدین ترتیب، شخص یا گروهی برای اجرای ایده ی خود در شروع کار از دیگران درخواست اعانه یا حمایت می‌کند تا بتواند طرح یا ایده ی مد نظر را به سرانجامی مطلوب برساند.

امروزه جمع‌سپاری از حیث اجرا و کیفیت نسبت به دوران آغازین خود رشد بسیاری نموده است؛ به نحوی که امروزه در قامت یک دانش کوچک و قابل انتقال درآمده و به‌ سرعت در حال توسعه است. به باور بسیاری از صاحب نظران، ظهور فناوری های وب2 به رشد جمع سپاری کمک شایانی نموده است.

اما اصطلاح تخصصی جمع‌سپاری نخستین بار توسط جف هو 4 در سال ۲۰۰۶ مطرح شد. او در مقاله‌ ی خود ایده ی جدیدی ارائه داد که از طریق آن این امکان میسر می گشت تا افرادی که مایل به همکاری داوطلبانه در یک پروژه یا کسب‌ و کار معین هستند، در آن پروژه مشارکت داده شوند. از آن زمان تاکنون نمونه‌های متنوعی از جمع سپاری در سراسر دنیا پیاده‌سازی شده‌ است. به عنوان مثال، فیس‌بوک از سال ۲۰۰۸  از سازوکار جمع‌سپاری در حوزه ی ترجمه بهره گرفته است و با استفاده از این روش، وبسایت خود را به زبان‌های مختلف دنیا ترجمه می‌کند. ویکی‌پدیا نمونه ی مشهور دیگری از جمع‌ سپاری است که در آن افراد متخصص‌ و علاقه مند از طریق مشارکت در تولید محتوا، بزرگترین دانش‌نامه ی آزاد در سراسر دنیا را گرداوری نموده‌ و به روز رسانی می کنند.

نمودار فوق، ساز و کار جمع سپاری و روند اجرای آن را طی 7 مرحله نشان می دهد. در مرحله ی نخست، سازمان ها یا نهادهای مختلف، مسائل مشخصی دارند که مایل به حل شان از طریق ظرفیت جمع سپاری هستند. آنها در مرحله ی دوم، مسئله ی خود را به فراخوان عمومی می گذارند و در مرحله ی سوم، راهکار و راه حل مقتضی جهت حل مسئله را مطالبه می کنند. در مرحله ی چهارم، ایده ها و راه حل های شرکت کنندگان دریافت و ثبت می شود و سپس در مرحله ی پنجم، راه حل ها در بستر خرد جمعی عمومی به محک ارزشیابی و رای گیری گذارده می شوند. دست آخر در مرحله ی ششم، ایده های برتر که موفق به اخذ حداکثر آراء شده اند، معرفی و از سوی سازمان های کارفرما، جوایز و پاداش های پیش بینی شده به آنها اعطا می گردد. بدین ترتیب، سازمان ها از قِبل حل مسئله ی خود منتفع و بهره مند می شوند.

گونه های جمع‌سپاری

الگوهای جمع‌سپاری را می‌توان به دو دسته ی مادی و معنوی مطبق نمود. هر یک از این دو دسته می‌تواند در قالب یکی از گونه های زیر به اجرا درآید:

1.حمایت آزاد و داوطلبانه: در این روش حمایت‌کننده صرفا بر پایه ی علاقه به رشد و توسعه ی یک ایده یا پروژه، حمایت خود را از حمایت شونده انجام می دهد و در ازای حمایت خود انتظار دریافت سود ندارد.

2. حمایت با انگیزه ی پرداخت سود: این روش مختص حمایت شوندگانی است که نیاز به منابع مالی مثل وام یا تسهیلات مادی دارند اما شرایط یا امکان دریافت وام و تسهیلات را ندارند. بدین ترتیب آنها متعهد می شوند در قبال دریافت وام یا تسهیلات مادی، بخشی از سهم بازگشت سود را به حمایت‌کننده اختصاص دهند.

3.حمایت با انگیزه ی تملک: در این روش حمایت‌شوندگان در قبال دریافت‌ کمک، بخشی از مالکیت موقت یا دائم خدمات و محصولات خود را به حمایت‌کنندگان واگذار می‌کنند؛ مانند شرکت‌هایی که بخشی از سهام آنها به سرمایه گذاران واگذار می‌شود.

4.حمایت ‌شونده و حمایت کننده همزمان: در این روش هم حمایت شونده و هم حمایت کننده با توجه به کارکرد مشخص خود، متقابلا به یکدیگر حمایت می رسانند. به عنوان مثال وبسایت ها یا روزنامه ها با تبلیغ آگهی مربوط به فراخوان های جمع سپاری در صفحات خود، در فهرست حامیان برگزاری رویداد قرار می گیرند و از این طریق به تقویت اعتبار رسانه ای خود می پردازند.

کارکردهای جمع سپاری در سیاست گذاری عمومی

جمع سپاری می تواند به انحاء مختلف به مراکز سیاست گذاری، تصمیم گیری و تصمیم سازی به طور عام و به سیاست گذاران، تصمیم گیران و تصمیم سازان به طور خاص یاری رساند. در ادامه به شش مورد از کارکردهای موثر جمع سپاری در سیاست گذاری عمومی 5 اشاره می‌شود.

به کارگیری نخبگان: نخستین و مهم‌ترین کارکرد جمع سپاری، به کارگیری نخبگان و سرآمدان فکری توانمند در حوزه های عمومی و تخصصی است. جمع سپاری قادر است ظرفیتی تازه و بی بدیل جهت مشارکت نخبگان و سرآمدان کشور در حل مسائل عمومی و تخصصی فراهم نماید. به کارگیری منظم و منسجم نخبگان و استمداد از آنان جهت حل مسائل کلیدی کشور را می توان گامی بلند در جهت تحقق شایسته سالاری و تحولی عظیم در نظام حل مسئله و بهبود روند و کیفیت کنونی حل مسائل کشور به حساب آورد.

تسهیل تصمیم سازی: دومین کارکرد مثبت و سازنده ی جمع سپاری تسهیل فرایند تصمیم سازی است. جمع سپاری می تواند فرایند تصمیم سازی عمومی را به میزان قابل توجهی تسهیل، مطمئن و کم ریسک سازد. مشارکت عمومی 6 مردم به عنوان اصلی ترین ذینفعان و مخاطبان تصمیمات سیاست گذارانه، در کم و کیف تدوین سیاست ها و برنامه های توسعه ای، عمرانی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و غیره موجب خواهد شد تا ریسک ناشی از تصمیم گیری ها، تصمیم سازی ها و اجرای سیاست های مقتضی به میزان چشم گیری کاهش یابد.

تقویت سرمایه ی اجتماعی: کارکرد سوم جمع سپاری، ایجاد سرمایه ی اجتماعی 7 لازم جهت اجرای طرح ها و سیاست های پیشنهادی از سوی دولت و نهادهای سیاست گذار است. اجرای صحیح و موفق بسیاری از طرح ها و سیاست های پیش بینی شده در کشور، منوط به اقبال، همراهی و همدلی گروه های مردمی و ذینفعان عمومی است. جمع سپاری می تواند از طریق درگیرساختن مردم در فرآیند سیاست گذاری، سرمایه ی اجتماعی لازم جهت اجرای طرح های پیشنهادی را فراهم آورد و در نتیجه روند کلی اجرای سیاست های کلان، میانه و خرد را تسهیل و تسریع سازد.

تشدید عزت نفس عمومی: افزایش حس مسئولیت پذیری و روحیه ی مطالبه گری عمومی، کارکرد چهارم جمع سپاری و یکی دیگر از ثمرات مثبت آن است. این امر موجب آن می شود که مردم احساس کنند رای و نظر آنها در اتخاذ تصمیمات مهم و کلیدی کشور برای حاکمان حائز ارزش و اهمیت است. بی تردید، تداوم چنین وضعیتی در بلندمدت منجر به تشدید و تقویت عزت نفس عمومی خواهد شد.

بهبود پیوند میان مردم و سیاست گذاران: کارکرد پنجم جمع سپاری ناظر به  تقویت ارتباط و پیوند میان مردم و سیاست گذاران است. اکنون بسیاری از مردم بستر و  مجال معین و سازمان یافته ای جهت ارتباط با مدیران و سیاست گذاران کشور در سطوح مختلف را ندارند و عملا در بسیاری از مواقع قادر نیستند صدا و خواسته ی خود را مستقیم و بی واسطه به گوش مدیران و مسئولان امر برسانند. جمع سپاری می تواند مکانیزم تازه و منسجمی جهت تقویت ارتباط میان مردم و مسئولین و بهبود دسترسی ایشان به مدیران و سیاست گذاران فراهم آورد.

امکان ارزیابی اثرات احتمالی: سرانجام، کارکرد ششم جمع سپاری ناظر به ارزیابی اثرات احتمالی ناشی از اجرای طرح ها و سیاست ها و دریافت بازخورد افکار عمومی نسبت به اجرای یک طرح یا سیاست معین پیش از اجرای آن در آینده است. گاه به وفور مشاهده می شود که دلیل عدم توفیق اجرای طرح ها و سیاست های پیشنهادی از سوی دولت و سیاست گذاران، ریشه در فقدان آمادگی قبلی و حسن همراهی افکارعمومی با اجرای طرح یا سیاست مذکور دارد. برای مثال دولت می تواند پیش از آنکه نسبت به اجرای یک طرح یا سیاست معین در جامعه اقدام کند، نقد و نظر مردم را نسبت به اجرای طرح مذکور جویا شود. در صورت وجود اقبال عمومی، مرحله ی بعد، اجرای آن طرح خواهد بود اما در صورت مخالفت عمومی ، لازم است طرح پیشنهادی مورد بازنگری قرار گیرد. جمع سپاری قادر است با سنجش آمادگی و ترسیم تصویری واقع گرایانه از واکنش افکار عمومی نسبت به اجرای یک طرح یا سیاست معین، مانع از شکست احتمالی و تحمیل هزینه های گزاف به مردم و سیاست گذاران شود.

مزایای جمع‌سپاری در تصمیم‌سازی و حل مسأله

جمع سپاری واجد امتیازاتی است که تبیین‌گر مزایای آن نسبت به روش های کنونی تصمیم سازی و حل مسأله در کشور است. اهم این مزایا عبارتند از:

1.خلاقیت محوری: مهم ترین مزیت جمع سپاری خلاقیت محوری 8 و نوآورانه 9 بودن آن است. بر خلاف شیوه های کنونی و رایج حل مسئله که عمدتا مبتنی بر روش و منطق صرفا علمی است، در جمع سپاری خلاقیت و نوآوری در ارائه ی ایده ها و راه حل ها حرف اول را می زند.

2.کاهش هزینه های پژوهش: یکی دیگر از مزایای مهم جمع سپاری کاهش هزینه های پژوهش است. اکنون سالانه حدودا 5000 میلیارد تومان (نیم درصد کل بودجه کشور) صرف انجام پژوهش های کاربردی در کشور می شود که رقم بسیار بالایی است. حال آنکه هزینه ی برگزاری یک رویداد مبتنی بر جمع سپاری در حدود 15 الی 20 میلیون خواهد بود.

3.افزایش مشارکت عمومی: تکثر مشارکت کنندگان مزیت مهم دیگری است که جمع سپاری واجد آن است. هرچه تعداد مشارکت کنندگان بیشتر باشد تنوع و فراوانی ایده ها و راه حل های ارائه شده جهت مسائل مطروحه نیز بیشتر خواهد بود و در نتیجه راهکارهای کیفی و نوآورانه تری به منصه ی ظهور و کاربست خواهد رسید.

4.صرفه جویی در زمان: در حال حاضر یکی از مسائلی که بر روند حل مسائل در کشور عارض است، زمان زیادی است که مصروف انجام پژوهش های کاربردی می شود. جمع سپاری این قابلیت را دارد که مدت زمان حل مسئله را به میزان قابل توجهی کاهش دهد و زمینه ی مناسبی را جهت تسریع روند نتیجه گیری و حل مسائل کلیدی کشور به وجود آورد.

بدین ترتیب می توان گفت از جمله سازوکارهای کلیدی در طراحی، بِه‌سازی و توفیق طرح ها و سیاست های پیشنهادی از سوی دولت و سیاست گذاران، اهتمام به ظرفیت ها و توانمندی های پرشمار و متنوع آحاد مردم است. ظرفیتی که می تواند از طریق اهتمام و مبادرت دولت، سیاست‌گذاران و سایر دستگاه های ذی ربط به سازوکار جمع سپاری، تبلور و تحقق یابد.


  1- Crowdsourcing
  2- Brabham
  3- Wisdom of Crowds
  4- Jeff Howe
  5- Public Policy
  6- Public Participation
  7- Social Capital
  8- Creativity based
  9- Innovative

منابع و ماخذ:

1.حبیبی، حمیدرضا. (۱۳۹۰)."استفاده از جمع سپاری برای تجاری سازی ایده‌ها، محصولات و خدمات". دانشگاه تهران.پایان ‌نامه ارشد.

2.دارن سی، برایام (۱۳۹4). جمع سپاری، گامی فراتر. ترجمه اسماعیل علی سلیمی. تهران: شکیب

3.صلواتیان، سیاوش و سوری علی (۱۳۹5). "جمع سپاری و افق به کارگیری آن در فرایندها مدیریت بحران طبیعی". فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، شماره سوم، پاییز 95.

4. Brabham Daren C (۲۰۰۸), ‘Crowdsourcing as a Model for Problem Solving: An Introduction and Cases.

5. Howe, J. (۲۰۰۶), ‘The Rise of Crowdsourcing,’ from /www.wired.com/wired/archive /14.06/ crowds.html.

 

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328