شفافیت مالیاتی

سید محمد صالح نجفی فراشاه

با توجه به تعاریفی که از مفهوم شفافیت وجود دارد می‌توان ناظر به ویژگی این مفهوم در نسبت با تعاملات فردی و سازمانی به دو رویکرد کلی اشاره کرد. اولین رویکرد عبارتست از رویکرد مبتنی بر شفافیت به منظور الزامی برای دسترسی به اطلاعات افراد و سازمان‌ها توسط حاکمیت. شفافیت در این دیدگاه به عنوان ابزاری برای دستیابی به اطلاعات افراد به منظور پردازش در سطوح مختلف برای استفاده از آن‌ها در امور سیاست‌گذاری توسط حاکمیت معرفی می‌شود. این دیدگاه غالبا در کشورهای در حال توسعه برای زمینه‌سازی شکوفایی و توسعه ظرفیت‌های اقتصادی بکارگرفته می‌شود.

نگاه دیگری که در خصوص موضوع شفافیت وجود دارد، عبارتست از امکان رصد فعالیت‌های حاکمیت توسط افراد. در این نگاه حاکمیت با در معرض عموم قرار دادن اطلاعات حاصل از عملکرد خود، زمینه رصد آن توسط عموم افراد را فراهم می‌کند. در این نگاه نیز اهداف سیاست‌گذارانه خاصی نهفته است.

در یک نگاه کلی شاید بتوان تعریف اول از شفافیت را نگاه بالا به پایین و تعریف دوم را نگاه پایین به بالا بیان کرد. در این گزارش به دنبال تعریف دقیق‌تر نوع دوم شفافیت و آثار و نتایج مترتب بر آن در حوزه مالیات خواهیم بود.

اعتماد به دولت‌مردان در بین عموم با شیب زیادی، به ویژه پس از افشای فسادهای مالیاتی در سال‌های اخیر در حال کاهش است. به دلیل اهمیت این موضوع، یکی از سوالات اساسی دولت‌مردان این است که، چگونه می‌توان اعتماد را که یکی از دلایل اصلی مشارکت مؤدیان در امر پرداخت مالیات است، مجددا بازگرداند. امروزه پژوهشگران و سیاست‌گذاران در سراسر جهان به دنبال این هستند که چگونه فرار مالیاتی را کاهش داده و مشارکت را ازطریق قوانین افزایش دهند. از آنجا که مالیات بر درآمد شخصی بیشترین بخش از درآمد دولت‌ها را تشکیل می‌دهد، عدم مشارکت تأثیر اقتصادی معناداری خواهد داشت. رفع مشکلات سیاستی فرار مالیاتی نیازمند فهم عواملی است که باعث تصمیم‌گیری افراد در خصوص پرداخت یا فرار مالیاتی می‌شود.

شفافیت مالیاتی

بنا به تعریف سازمان شفافیت بین‌الملل شفافیت «مشخصه‌ای از دولت‌ها، سازمان‌ها، شرکت‌ها و افراد است که دسترسی باز به افشای آزاد اطلاعات از قبیل قوانین، برنامه‌ها، فرآیندها و اقدامات را فراهم می‌کند» (International, 2009). «شفافیت به آن درجه‌ای از انتشار اطلاعات توسط هر سازمان گفته می‌شود که ذی‌نفعان آن سازمان برای اخذ تصمیمات آگاهانه به آن نیاز دارند.» (Shel Holtz, John C. Havens, 2008). شفافیت حالتی است که در آن سیاست‌ها، فرآیندها و اقدامات اجتماعی برای ناظران خارجی قابل مشاهده است (John F. Steiner, George A. Steiner Emeritus, 2011). پیوترووسکی 1 بیان می‌کند که شفافیت در دولت‌ها باعث می‌شود که مردم در خصوص اتفاقاتی که در درون دولت‌ها می‌افتد تصویر دقیق‌تری داشته باشند. راولینز 2 برای شفافیت سه جنبه در نظر می‌گیرد:

1- شفافیت اطلاعات یعنی بازبودن و در دسترس عموم قرار داشتن همه اطلاعاتی که به صورت قانونی قابلیت دسترسی داشته _ صرف نظر از بار معنایی آن که مثبت یا منفی باشد_ به نحوی که دقیق، به موقع، متعادل و بدون ابهام باشد. اطلاعات باید برای پاسخگویی به نیازهای ذی‌نفعان قابل توجه باشد. افشا به خودی خود به معنای شفافیت نیست، در حقیقت بخشی از اشکال افشاگری باعث شکست خوردن اهداف شفافیت می‌شود.

2- شفافیت مشارکتی چیزی است که شفافیت را از افشاگری مجزا می‌سازد. شفافیت تنها زمانی موفق خواهد بود که بدانیم آنچه ذی‌نفعان می‌خواهند و آنچه بدان نیاز دارند چیست. بنابراین، برای مطمئن شدن از این‌که اطلاعات منتشر شده مفید و مناسب بوده‌اند؛ ذی‌نفعان بایستی اجازه شناسایی آن چیزهایی که نیاز به دانستن آن را دارند داشته باشند.

3- شفافیت پاسخگویی. شفافیت افراد را برای اقدامات، صحبت‌ها و تصمیماتشان پاسخگو می‌کند.

اعتماد

اعتماد یک جنبه غیرمحسوس از زندگی انسان بوده، که تعریف آن بسیار مشکل است. در حقیقت، در فضای علمی یک تعریف پذیرفته شده جهانی برای آن وجود ندارد (Grabner-Kraeuter, 2002). رابینز و جاج (2009) اعتماد را به عنوان انتظارات مثبت یک فرد نسبت به این‌که دیگری رفتار فرصت‌طلبانه‌ای _ از طریق سخن، اقدام و یا تصمیم_ از خود نشان ندهد، تلقی می‌کنند. هاسمر (1995) اعتماد را انتظار رفتار اخلاقی _که اقدامات و تصمیمات صحیح اخلاقی بر اساس اصول و قواعد تحلیل‌های اخلاقی است_  یک فرد، گروه یا بنگاه نسبت به رفتار دیگر افراد، گروه‌ها  و یا بنگاه‌ها در یک فعالیت مشترک یا مبادله اقتصادی تعریف می‌کند. یک شخص، گروه یا مؤسسه‌ی قابل اعتماد از نگرانی درخصوص رصد فعالیت‌ها به طور مختصر و یا دائمی. موران و هوی (2000) یک برنامه جامع متناسب اعتماد سازی عبارتست از: تمایل یک طرف به آسیب‌پذیر بودن در مقابل طرف دیگر بر اساس الف- خیرخواهی ب-اعتماد ج-صلاحیت د-صداقت و-در دسترس بودن آن طرف.

رابینز و جاج 3 در روابط سازمانی سه نوع اعتماد را بیان می‌کنند: مبتنی بر بازدارندگی، مبتنی بر دانش و مبتنی بر شناسایی.

1- اعتماد مبتنی بر بازدارندگی:

این نوع اعتماد بر اساس ترس از مجازات شدن در نتیجه‌ی نقض اعتماد ایجاد می‌شود. در این نوع اعتماد افراد به دلیل ترس ناشی از عدم پیروی از تعهدات خود، کاری را انجام می‌هند.

2- اعتماد مبتنی بر دانش:

بیشتر روابط سازمانی در اعتماد مبتنی بر دانش ریشه دارد؛ یعنی اعتماد، مبتنی بر پیش‌بینی پذیری رفتاری است که از یک تعامل تاریخی حاصل می شود. این اعتماد زمانی به وجود خواهد آمد که شما با داشتن اطلاعات کافی از یک فرد بتوانید رفتار آن فرد را به دقت پیش‌بینی نمائید.

3- اعتماد مبتنی بر شناسائی:

بالاترین سطح اعتماد زمانی بدست خواهد آمد که یک رابطه حسی و عاطفی بین طرف‌های مختلف بوجود بیاید. این امر باعث می‌شود تا در تعاملات بین افراد یک طرف خود را به جای فرد مقابل بگذارد و بر این اساس تصمیم گیری در خصوص اقدام صورت خواهد گرفت.

به طور مشابه توماس 4 سه مفهوم از اعتماد با نام‌های، اعتماد عاریتی، اعتماد متقابل و اعتماد اجتماعی را معرفی می‌کند. اعتماد عاریتی در خصوص فرصت‌های همراه با امکان وقوع بدرفتاری در چارچوب روابط نامتقارن بیان می‌شود؛ اعتماد متقابل در تکرار تعاملات افراد با یکدیگر گسترش می یابد؛ و اعتماد اجتماعی به صورت پیش فرض در خصوص نهادهای عمومی وجود دارد.

رابطه بین شفافیت مالیاتی، اعتماد و مشارکت داوطلبانه

امروزه، مالیات دهندگان به اطلاعات مهم‌تری در خصوص شفافیت مالیاتی نیازمندند، آن‌ها می‌خواهند تا دولت در خصوص مالیات‌هایی که آن‌ها پرداخت کرده‌اند شفاف‌تر عمل کند. شفافیت به طور کلی به جریان باز اطلاعات اطلاق می‌شود (هولزنر و هولزنر 2006؛ پیوترووسکی 2007) 5. شفافیت مالیاتی یعنی این‌که تا چه حد مالیات دهندگان دسترسی کامل به اطلاعات مورد نیاز در مورد مالیات دارند. برای افزایش مشارکت داوطلبانه مالیات دهندگان، دولتمردان بایستی نسبت به مالیات دریافتی به طور شفاف پاسخگو باشند. دولتمردان می‌توانند با بکارگیری شفافیت اطلاعات به عنوان یک فرصت برای افزایش مشارکت داوطلبانه مالیات دهندگان و جذب افراد جدید عمل نمایند. افزایش شفافیت مالیاتی از طریق متقاعد کردن مالیات دهندگان به این  نکته که مالیات پرداختی توسط آن‌ها به اهداف موردنظر رسیده است، می تواند به تشویق آنان در خصوص مشارکت داوطلبانه بیانجامد.

شفافیت به عنوان یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر افزایش سطوح اعتماد است 6. یک اثر و نتیجه مهم از ادراک شفافیت به لحاظ تئوریک، اعتماد به دولت (حاکمیت) به عنوان یک بخش مهم از دموکراسی سالم است7 . هیلد 8 بیان می‌کند « انتظار می‌رود شفافیت با ایجاد اعتبار، به گونه‌ای مثبت در اعتمادسازی مشارکت داشته باشد». به علاوه، دولت می‌تواند با افزایش شفافیت عدم قطعیت مالیات دهندگان را کاهش داده و به آن‌ها در انتخاب عقلائی کمک نماید.

بر اساس مواردی که در بالا به آن اشاره شد، انتظار می‌رود که شفافیت مالیاتی اثر مثبت و مستقیمی بر رفتار مشارکت داوطلبانه افراد داشته باشد.


  1. (Piotrowski, 2007)
  2.  (Rawlins, 2008)
  3. Robbins and Judge (2009)
  4. Thomas (1998)
  5. Holzner & Holzner, 2006; Piotrowski, 2007
  6. Golin, 2004; Savage, 2005
  7. Nye, 1997
  8. Heald (2006: 22)

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328