احمد خدایی نصر

از چالش های  اساسی  سازمان هایی که  در حوزه تربیت و پرورش نیروی انسانی فعالیت میکنند فاصله زیاد بین کارکرد 1 های مورد انتظار و برنامه ریزی شده، با کارکرد های محقق شده می باشد. با وجود دربرگیری حجم وسیعی از منابع مالی و نیروی انسانی، تنها بخش کوچکی از اهداف از قبل ترسیم شده در سازمان آموزشی هنری_رسانه ای محقق میشود، امروزه قریب 30 نهاد آموزشی با صدها شعبه کوچک و بزرگ، در 9گونه سازمانی در سراسر کشور مشغول فعالیت هستند و با این وجود شاهد کمبود نیروی انسانی با توان و قابلیت مختلف اعم از عوامل تولیدی، پژوهشگر، متخصص، منتقد، مربی و .... در زمینه هنر و رسانه  هستیم.

به عنوان نمونه، دانشگاه هایی  مانند دانشگاه هنر، پردیس هنر های زیبا، دانشگاه سوره، دانشگاه صدا و سیما و ...، با ده ها شعبه در کشور مدعی آموزش حرفه ای هستند، یعنی فارغ التحصیل این دانشگاه ها قابلیت حضور در فضای حرفه ای را دارد، این در حالی است که مسیر آموزشی این دانشگاه ها به شدت تئوری و نظری بوده و مخاطب هنری مهارت های لازم را بر اساس این آموزش ها فرا نمیگیرد. به همین سبب است که فارغ التحصیلان دانشگاه های هنر، با آموزش های دانشگاهی خود نمیتوانند در فضای تولید حرفه ای حضور پیدا کنند.

در حالی که بررسی و رهگیری میدانی فارغ التحصیلان دانشکده های هنر و رسانه نشان میدهد بیشتر ایشان، در مراکز فرهنگی هنری به عنوان کارشناس، منتقد و پژوهشگر هنر مشغول به فعالیت هستند، این امر بدین سبب است که دانش و توان هنر شناسی و هنر فهمی مخاطب در طول دوره آموزشی رشد نموده است، به عبارتی با وجود اینکه دانشگاه های هنر و رسانه به دنبال فارغ التحصیلان  با توان تولید آثار هنری و رسانه ای بوده اند، اما در عمل به سبب برنامه ریزی ناهمگون و اشتباه، فارغ التحصیلانی  با توان ارزیابی، نقد و پژوهش هنر به عنوان خروجی ارائه داده است.

در نمونه دیگر میتوان به فعالیت های هنری آموزش و پرورش اشاره داشت، شورای عالی آموزش و پرورش در ششصد و چهل و هفتمین جلسه خود، یکی از اهداف آموزش هنر در دوره راهنمایی(متوسطه اول فعلی) را آشنایی با استعداد هنری خود و تلاش برای پرورش آن ذکر میکند، این در حالی است که در کتب سابق آموزش هنر تنها با دوگانه آموزشی خط-نقاشی و سه گانه فعلی خط_طراحی_ نقاشی آشنا خواهد شد.

به عبارتی  این کج کارکردی در آموزش و پرورش نیز صادق است، یعنی براساس کتب درسی  ارائه شده،  به صورت محدود با برخی از هنر ها مانند خط، نقاشی، گرافیک آشنا شده و احتمالا نسبت به آن علاقه مند می شود. ولیکن با  فعالیت های دانش آموزی مبتنی بر کتب فعلی، استعدادهای دانش آموز برای فرد و خانواده و مدرسه مشخص نخواهد شد.

در صورتی که،  اگر فرض ما این باشد که  آموزش و پرورش به دنبال کشف استعداد هنری مخاطب است، لاجرم باید مسیر متفاوتی را برنامه ریزی کند، برای نمونه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، به عنوان یکی از سازمان های زیر مجموعه آموزش و پرورش، با فراهم سازی فعالیت مخاطب خود در 46 زمینه هنری، به راحتی بستر تشخیص و کشف استعداد را برای مخاطب فراهم مینماید.

برای این چالش_فاصله بین کارکرد مورد انتظار و کارکرد فعلی_ دلایل مختلفی را می توان برشمرد، ولیکن یکی از  دلایل اصلی این چالش را می توان فقدان تعریفی جامع و مانع پیرامون  کارکرد های  مطلوب سازمان آموزشی نام برد. منظور از تعریف جامع و مانع، تعریفی است که در آن کارکرد های مطلوب به صورتی شفاف و واضح مشخص شده باشد به صورتی که بتوان هر سازمان را تنها و تنها در یک شاخه از کارکردها دسته بندی نمود. در صورت ارائه چنین تعریفی و طبقه‌بندی مناسب سازمان‌ها، آن وقت مي‌توان انتظار داشته که سازمان طبق این تعریف و با توجه به اهداف خود، جایگاه خود را شناخته و سازماندهی خود را به طور مطلوب انجام بدهد.

البته  در حال حاضر دسته بندی هایی نظیر آموزش عمومی، همگانی،تخصصی و حرفه ای  برای فعالیت های سازمان های آموزشی موجود است.(مریدی،1393: 58-59) 2 لکن با این شاخص ها، هر سازمان در شاخه های زیادی دسته بندی خواهد شد. فلذا با توجه به فقدان تعریف مناسب از کارکرد ها، جعل یا بازتعریف این تعریف ها بسیار ضروری می نماید.

برای ورود به مبحث ارائه تعریف جامع و مانع، اولین سوالاتی  که پیش می آید این است که با چه  معیارهایی  سازمان های آموزشی موجود را تقسیم و تبویب کنیم؟ آیا با این معیار ها می توان برای سازمان های آموزشی جدید التاسیس، کارکردهای مطلوب را تعیین نمود؟ پاسخ این پرسش ها در مطالعه محصولات و خروجی های این سازمان ها است. یکی از راه های ساده برای کشف این دسته بندی مرور و مطالعه خروجی های سازمان های آموزشی است. مطالعه خصائص و ویژگی های خروجی های سازمان ها و دسته بندی این ویژگی ها به ما در تعریف این کارکرد ها کمک نموده و مسیر تعریف را تسهیل مینماید. هم‌چنین با این معیارها به راحتی می‌توان، برای کلیه سازمان های آموزشی کارکردهای مطلوب را وضع و بر اساس آن ساختار سازمانی و نقشه اجرایی و طرح اقدام پیشنهاد داد.

با توجه به مطالب گفته شده در این‌جا با تکیه بر نوع خروجی سازمان‌های آموزشی و کارکردهای آن‌ها دسته‌بندی با تکیه بر چهار کارکرد اصلی  شامل فراغتی، رشدی، دانشی و  حرفه ای پیشنهاد می‌شود که با تعریف سازمان‌ها آموزشی مذکور طبق این طبقه‌بندی و سازماندهی بر اساس آن و به‌کار بستن الزاماتش، می‌توان انتظار داشته فاصله بین اهداف و عملکرد تا حد قابل قبولی کاهش یابد.

تعریف جزئیات و شاخص های این دسته بندی ها به شرح زیر میباشد:

1.    فراغتی:

كاركرد اصلی این دوره هاي آموزشي پر کردن اوقات فراغت ميباشد. حضور در اين آموزش ها اختياري است. معمولا اين آموزش ها به صورت فصلی(در زمان هاي خاصي مانند تابستان) و يا محلي(آموزش هاي برگزار شده در كانون هاي فرهنگي هنري،‌ مساجد،‌برخي پايگاه هاي مرتبط با شهرداري مانند خانه های فرهنگ) برگزار شده و مقطعی، گذرا و ناپیوسته هستند. براي آنها برنامه درسي طراحي شده به ويژه برنامه هاي داراي اهداف رفتاري وجود نداشته و اگر وجود دارد به صورت محلي، غير متمركز و بر اساس دغدغه هاي مدرس است. در اين آموزش ها ارزيابي هاي خاصي صورت نمي گيرد و معمولا اين آموزش ها به حلقه هاي تخصصی تر خود متصل نميشود.

2.    رشدی 3:

کارکرد اصلي این آموزش ها  پرورش احساسات،‌خلاقيت،‌ هوش، تخیل و پرورش شخصيت ميباشد. به دلیل اهمیت فرایند های رشدی و زيستي مخاطب،  مشارکت و حضور فعال وی در فرآيند پرورش خلاقيت، تخیل، هوش مهم تر از رعایت قواعد هنري و  توليد آثار هنری به ویژه با چارچوب های فرمي و قواعد فرمالیستی پذيرفته شده است.  در واقع آموزش فرمی و قالبی هنر در درجه دوم اهمیت نسبت به پرورش خلاقيت، هوش، احساسات و شخصيت قرار دارد.  برنامه آموزش مبتني تحولات فیزیولوژیکی یا قوای زیستی  فرد برنامه ريزي می شود. از این رو به تناسب رشد قوای حسی، احساسات و ادراکات،  براي مخاطب آزادي هاي زيادي در فرآيند هاي آموزشي در نظر گرفته خواهد شد. معيار ارزشيابي آثار توليد شده  نیز مبتني بر  نواوري، خلاقيت،  هوش( مانند هوش فضایی) ميباشد. از سازمان های مطرح در این زمینه میتوان به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اشاره کرد.

3.    دانشی:


3.1.     مقدماتی 4: كاركرد اين نوع آموزش ها آشنايي و انس  به ويژه در حوزه ميراث فرهنگي_هنري   ميباشد. اين آموزش ها كه معمولا توسط سازمان هاي رسمي آموزشي به ویژه آموزش و پرورش مدارس و ارائه دروس عمومی فرهنگ در  دانشگاه ها و دانشکده های غير هنري انجام میگیرد. در این سازمان ها  با ارائه اطلاعات، مفاهیم و محتوا در چهار حوزه تاريخ هنر ،‌ فلسفه هنر،‌زيبايي شناسي و قواعد هنر به فهم مخاطبین  از اين حوزه كمك ميكنند. آموزش ها عميق و كاربردي نيست و در نهايت به شکل گیری ديد كلي از حوزه هاي هنر منجر ميشود. آشنایی با هویت، تمدن ، فرهنگ از اهداف اصلی این نوع آموزش ها است. در کتب تخصصی این نوع آموزش ها را آموزش های عمومی هنر نیز نامگذاری میکنند. در صورت انجام درست این نوع آموزش ها، مخاطب ضمن آشنایی با میراث فرهنگی_هنری خود به این زمینه علاقمند شده و در پایین ترین سطح مصرف کننده محصولات فرهنگی میشود. همچنین برخی از  مخاطبین با افزایش علاقه خود تمایل به فعالیت در زمینه تولید اثر، پژوهش و نقد پیدا میکنند.

3.2.    تخصصی 5:   کارکرد اصلی این سازمان های آموزشی، تربیت منقد، متخصص، پژوهشگر، خبره، صاحب نظر و نظریه پرداز در حوزه هنر و رسانه می باشد. به همین سبب این سازمان ها دارای یک برنامه آموزشی نظری(تئوری)، بلند مدت(چند ساله)، دنباله دار و تخصصی هستند که همراه با انجام پژوهش در حوزه هاي  تاريخ هنر ،‌ فلسفه هنر،‌زيبايي شناسي و قواعد هنر تعریف می شود. هدف از این آموزش ها پرورش توان  مطالعه و پژوهش، تحلیل، دسته بندی، ارزیابی،  نقد  آثار هنری و ویژگی های است. این سبک آموزش ها در دانشکده ها و دانشگاه های هنر و رسانه پیگیری میشود. مطالعه خروجی های این سازمان های نشان میدهد که  مخاطبین و ورودی های این سازمان ها معمولا مولد آثار هنری  نبوده و بیشتر منتقد و کارشناس هنری_رسانه ای هستند.

4.    حرفه ای:

4.1.    کشفی 6: كاركرد اين ساختار ها كشف مخاطب هنري از طریق آموزش برای سرمایه گذاری جدی روی آن میباشد. به سبب هزینه بالای  آموزش های حرفه ای تخصصی، آموزش های حرفه ای تخصصی به صورت ناقص، محدود و ناعادلانه صورت میگیرد. ساختار های حرفه ای کشفی، با معرفی نیروی های مستعد به ساختارهای حرفه ای تخصصی، با افزایش بهره وری آموزشی به کوتاه کردن آموزش ها، کاهش هزینه ها و  تخصصی کردن آنها کمک مینمایند.

پیش فرض این سازمان ها در حوزه آموزش هنر این است که هنرمند برخی ویژگی ها را باید به صورت ذاتی داشته باشد. البته منظور این است که حداقل هایی از آن در فرد بروز و ظهور داشته باشد، به عبارتی حداقل هایی از آنچه تحت عنوان ذوق و استعداد هنری، هوش(مانند هوش فضایی برای مخاطبین حوزه های بصری، و هوش موسیقایی برای مخاطبین حوزه سماعی)، ویژگی های شخصیتی مانند درون گرایی و شدت ارتباط احساسی_عاطفی با دنیای پیرامون  را داشته باشد.

به این امر باید سایر ویژگی هایی مانند علاقه، پشتکار، دغدغه و داشتن پیام را نیز باید اضافه کرد، هرچند این ویژگی کمتر جزو ویژگی های ذاتی محسوب میشوند ولی برای مخاطبی که میخواهد به صورت حرفه ای فعالیت نماید این ویژگی ها ضروری است

مرور سازمان های آموزشی فعلی نشان دهنده، خلا جدی این گونه سازمان ها در حوزه سازمان های آموزش هنر و رسانه است، هر چند با اغماض میتوان به  تسهیل شدن  فرایند کشف، به سبب  کارکرد های فرعی سازمان های آموزشی مانند انجمن سینمای جوان و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اشاره کرد.


4.2.    تخصصی 7: كاركرد اين آموزش تربیت هنرمند ومولد آثار هنری است. كه مخاطب ورودي آن كسي است كه قصد انتخاب شغل و يا  مشغول به فعاليت در حوزه هنر ميباشد. خروجي این سازمان ها،  سطح بالایی از تخصص و مهارت در فرد یا گروه، همراه با توليد محصولات هنري_رسانه ای میباشد.  افراد و تیم های آموزش دیده،  در  یک جریان خودانگیخته در زمینه های مرتبط با صرف زمان زیادی در روز در حال  یادگیری دائمی هستند  و به مرور در یکی از شاخه های هنری صاحب اعتبار میشوند.  حضور در دنیای هنر، ارتباط با هنرمندان حرفه ای و شبکه ارتباط های حرفه ای از ديگر كاركردهاي اين آموزش است. در نهایت صلاحیت حرفه ای و اخلاق حرفه اي  فرد یاگروه، از ناحیه خود فرد و سایرین، پذیرفته  خواهد شد.

مسیر آموزشی  برای تحقق این کارکرد را، مجموعه ای از فعالیت های آموزشی و توانمندسازی را دربر خواهد گرفت. توانمندسازی در این عرصه به مولفه های گوناگونی بستگی دارد. لکن فعالیت هایی مانند رفع مشکلات حین تولید، آموزش پروژه محور، تسهیل توزیع و کمک به  دیده شدن  آثار هنری، برند سازی(نام آشنا کردن) و الگو سازی هنرمند، تسهیل دسترسی به امکانات سخت افزاری و نرم افزاری، تقویت چرخه پروژه سپاری، تقویت چرخه مالی، تقویت دسترسی به منابع اطلاعاتی و آموزش های سطح بالا، و کمک به گروه سازی را ازجمله شیوه ها و روش های توانمندسازی می توان نام برد.

همانطور که ذکر شد، اگر برای تحقق این کارکرد، یک مسیر آموزشی ترسیم شود، با وجود فعالیت های گسترده سازمان ها برای ایجاد کلیه  فرآیندهای آموزش و توانمندسازی  در سازمان هایی نظیر دانشگاه صدا و سیما، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان هنری رسانه ای اوج و ...، هیچ سازمانی را نمیتوان دارای قابلیت های لازم در حد استانداردهای این حوزه دانست،  به عبارتی هر سازمانی در بخشی از مسیر دارای مزیت نسبی است، به عنوان مثال حوزه هنری در حوزه آموزش دارای یک انضباط آموزشی خوب است، لکن در زمینه تولید با وجود باشگاه فیلم سوره، نمیتواند پاسخگوی نیاز آموزشی مخاطب باشد، صدا وسیما، با وجود یک دانشگاه خوب و روند آموزشی طولانی، در حوزه تولید و برند سازی مشکل دارد، انجمن سینمای جوان ساز و کار مناسبی در حوزه آموزش دارد اما در حوزه تولید کم توان است، با این وجود در حوزه فیلم کوتاه و مستند با زیرساخت جشنواره حقیقت توان برند سازی دارد.  در حال حاضر این مسیر توسط مخاطب هوشمند با صرف هزینه های زیاد و آزمون و خطاهای بسیار طی می شود.

از این رو، به نظر میرسد باتوجه به وجود زیرساخت های لازم، برای افزایش بهره وری آموزشی، باید بسیاری از ساختار های موجود فعال در زمینه کارکردهای آموزش حرفه ای، اصلاحاتی در ساختار وشکل فعالیت های آموزش خود صورت دهند.

تعریف و دسته بندی اشاره شده در سطور فوق، که بر آمده از مطالعه آثار و خروجی های عینی و عملی سازمان های مذکور است به صورت شفاف و واضح کارکرد های مطلوب یک سازمان را تشریح مینماید. با پذیرش شاخص ها و تعریف های  صورت گرفته، امکان دسته بندی و تبویب  کلیه سازمان های فعال آموزشی   فراهم است. بنابر این میتوان انتظارات یک سازمان را به صورت مشخص از این سازمان ها و مدیریت آن مطالبه نمود و در مورد ریشه ها و علت های عدم تحقق کارکرد ها و چشم انداز های مطلوب پرسشگری کرد.

با این شاخص ها شناخت مسائل و مشکلات سازمان  نیز با سهولت بهتری صورت میگیرد، به دلیل اینکه برای دسته بندی یک سازمان ناچار از توصیف دقیق سازمان هستیم.با  توصیف دقیق سازمان، علاوه بر ترسیم سازمان، حفره های مدیریتی و سازمانی آن نیز واضح تر خواهد شد. و با  مشخص شدن حفره ها میتوان مسئله های سازمان را کشف، دسته بندی، اولویت گذاری نموده و  برای آنها اقدامات لازم را برنامه ریزی نمود.
همچنین برای سازمان های جدید التاسیس، با وضع وانتخاب یک رویکرد، ابزارها و اقتضائات آن رویکرد نیز مشخص میشود و در نتیجه با سهولت بیشتری میتوان برنامه ریزی های لازم برای تحقق و نیل به آن کارکرد  را انجام داد.


1- کار کرد در اینجا به معنای  فعالیت ها،  کار های انجام شده، محصولات، خروجی ها و تغییرات صورت گرفته بر حسب تجربه فردی یا گروهی برای افراد شرکت کننده می باشد.  
2- آموزش همگانی هنر در ایران، محمد رضا مریدی، انتشارات فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
3-البته میتوان در کنار این عنوان ، عنوان  پرورشی،  تربیتی، زیستی،و یا آموزش هنر با کارکرد برونگرای آموزش هنر نامید. کارکرد برونگرا یعنی اینکه از هنر به عنوان ابزاری برای رشد، پرورش و تربیت سایر قوای زیستی انسان استفاده نمود.
4- میتوان به جای این عنوان عناوینی نظیر انسی،آشنایی، ابتدایی و یا آغازین را نیز  انتخاب نمود.
5- میتوان به جای این عنوان عناوینی نظیرتخصصی  پژوهشکری هنر، تخصصی کارشناسی هنر ، تخصصی منتقد هنر تخصصی دانشمند هنر را نیز انتخاب نمود.
6-  میتوان به جای این عنوان مقدمی یا   پیش آموزش حرفه ای را نیز انتخاب نمود.
7- همیچین میتوان در مقابل واژه مقدمی یا پیش آموزش واژه اصالی را نیز برای نام گذاری این قسمت پیشنهاد داد.

کانال تلگرام

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

Hekmat_ac@

 

مأموریت پژوهشکده

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده ،دانش بنیان، آینده نگر و منحصر به فرد در سطح کشور، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره مند از دستاوردهای نوین علمی که از طریق شناسایی،‌ جذب، تربیت، شبکه سازی و نگهداشت نیروی انسانی و نیز توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری که در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است.
این پژوهشکده با التزام به مبانی حکمی و ارزشهای انقلاب اسلامی و اخلاق اسلامی و پایبند به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش سیاستگذاری ایرانی- اسلامی را سرلوحه خویش قرارداده و از طریق ایده پردازی، کادرسازی، نهادسازی و با ایجاد ارتباطات موثر بامراکز اصلی سیاستگذاری پاسخگوی نیازهای سیاستگذاران بوده و در جهت تحقق آرمانهای انقلاب و نظام گام بر میدارد.

معرفی پژوهشکده

 پژوهشکده  سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت توسط جمعی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با هدف اصلی کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق انجام پژوهش‌های کاربردی با رویکرد آینده پژوهی و حل مسأله تأسیس شده است

http://hekmatac.ir/images/1421587489_mail-32.pngاین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

http://hekmatac.ir/images/1421587498_phone-32.png021-66974328